SABABARAHA KECAP NGEUNAAN ÂYETÜ'L-KÜBRA
Nalika Hazrat Bedîüzzaman aya di Kastamonu, anjeunna nulis hiji risalah agung anu ngaranna Âyetü'l-Kübra, anu ngabuktikeun ayana jeung kaésaan Gusti ngaliwatan létah mahluk-mahluk di jagat raya. Ngeunaan risalah ieu, Ustadz kami nyarios, “Éta mangrupa hiji hakékat Al-Qur'an jeung hiji panghalang anu panggedéna pikeun nyanghareupan karuksakan anu pikasieuneun ayeuna.” Éta gancang dituliskeun sakumaha anu asup kana haté, sarta cukup ku draf kahiji. Ustadz nyarios, “Lantaran nalika nulis abdi ngarasa éta henteu ku kahayang jeung pilihan abdi, abdi henteu nganggap pantes pikeun ngatur atawa ngabenerkeunana ku pikiran abdi sorangan.” Sanajan lantaran mimiti dicitak sacara rusiah, risalah ieu jadi sabab dipanjarana Ustadz jeung murid-muridna, engké Pangadilan Pidana Beurat Denizli jeung Ankara, sanggeus dua taun nalungtik, kalayan sapuk mutuskeun pikeun ngabébaskeun maranéhna sarta mulangkeun risalahna. Imam Ali رضي الله عنه, ku paningalna anu wawuh kana gaib, geus ningali risalah ieu. Dina Kaside-i Celcelutiye-na, anjeunna méré isarat kana pentingna sarta ditampina risalah ieu, sarta ngadoa bari ngajadikeunana panganteur syafaat ku paragraf ﻭَ بِالْاٰيَتِ ﺍﻟْﻜُﺒْﺮٰﻯ ﺍَﻣِﻨّ۪ﻰ ﻣِﻦَ ﺍﻟْﻔَﺠَﺖْ. Sanggeus Âyetü'l-Kübra ieu ditalungtik, Ustadz jeung murid-muridna bébas sarta salamet tina panjara. Éta ngabuktikeun ditampina doa Imam Ali رضي الله عنه ieu. Pikeun nyanghareupan usaha arus-arus kasasaban dina abad ieu anu rék ngaruksak iman umat Islam kalayan parna, dianggap pantes ngasupkeun hakékat Al-Qur'an ieu ka dieu minangka hiji panghalang anu panggedéna, saluyu jeung tempatna...
Âyetü'l-Kübra
NU DITINGALI KU HIJI MUSAFIR ANU NANYAKEUN GUSTI KHÂLIQ-NA KA JAGAT RAYA.
(Ieu mangrupa sabagian Tingkat Kadua risalah Âyetü'l-Kübra, nyaéta Şuâ Katujuh, anu diwangun ku dua tingkat ngeunaan tauhid.)
ﺑِﺴْﻢِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤٰﻦِ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻢِ ﺗُﺴَﺒِّﺢُ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺍﻟﺴَّﺒْﻊُ وَالْاَرْضُ ﻭَﻣَﻦْ ﻓ۪ﻴﻬِﻦَّ ﻭَ ﺍِﻥْ ﻣِﻦْ ﺷَﻰْﺀٍ اِلَّا ﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ ﻭَﻟٰﻜِﻦْ لَا ﺗَﻔْﻘَﻬُﻮﻥَ ﺗَﺴْﺒ۪ﻴﺤَﻬُﻢْ ﺍِﻧَّﻪُ ﻛَﺎﻥَ ﺣَﻠ۪ﻴﻤًﺎ ﻏَﻔُﻮﺭًﺍ Saperti ayat anu agung ieu, seueur pisan ayat Al-Qur'an, pikeun ngenalkeun Gusti Khâliq jagat raya ieu, nyebat langit pangheulana: kaca tauhid anu pangcaangna, anu unggal waktos ku unggal jalma ditingali kalayan kacida héranna sarta dibaca kalayan nikmat. Ku kituna pantes ngamimitian ti éta pangheulana. Leres, unggal tamu anu sumping ka nagri dunya jeung bumi tamu ieu, nalika muka panon sarta niténan, ningali yén ieu bumi tamu anu éndah mangrupikeun tempat jamuan anu kacida béréhanna, paméran anu kacida éndah karyana, tempat kémah tentara jeung tempat latihan anu kacida megahna, tempat lalampahan jeung niténan anu kacida matak héran tur ngagugah sumanget, sarta tempat maca anu kacida pinuh harti tur miara hikmah. Nalika anjeunna kacida hoyong terang jeung mikawanoh Anu Kagungan éta bumi tamu, Pangarang kitab ageung ieu, sarta Sultan nagri anu megah ieu, pangheulana katingal beungeut langit anu éndah, anu ditulis ku lapisan cahya, sarta nyarios, "Titénan abdi; abdi bakal ngenalkeun anu dipilarian ku anjeun!" Anjeunna ogé niténan sarta ningali: ratusan rébu benda langit, anu sabagéan sarébu kali langkung ageung tibatan bumi urang, sarta sabagéan anu ageung éta tujuh puluh kali langkung gancang tibatan pelor mariem, ditahan tanpa tihang sarta tanpa dijatuhkeun; digerakkeun babarengan kalayan gancang ngaleuwihan wates sarta tanpa silih tabrakan. Lampu-lampu anu taya watesna éta dihurungkeun terus tanpa minyak sarta tanpa dipareuman; massa-massa anu tanpa tungtung ageungna éta diurus tanpa nyababkeun ribut jeung kacau. Mahluk-mahluk anu kacida ageungna éta dipasihan pancén, saperti pancén panonpoé jeung bulan, tanpa dijadikeun ngalawan. Dina jarak tanpa tungtung anu henteu muat dina angka itungan di sabudeureun dua kutub, sakaligus, ku kakuatan anu sami, cara anu sami, cap fitrah anu sami, sarta wangun anu sami, éta diatur babarengan tanpa kakurangan. Anu mawa kakuatan anu kacida ageungna tur ngaleuwihan wates éta dijadikeun taat kana hukum-Na tanpa ngalanggar. Langit dijadikeun kacida caang jeung beresihna, tanpa masihan kasempetan ka runtah saperti sésa-sésa rombongan anu tanpa tungtung éta pikeun ngotoran beungeutna. Éta digerakkeun kalayan manuver saperti manuver tentara anu teratur. Ku muterkeun bumi, unggal wengi jeung unggal taun, rupa-rupa cara manuver anu megah éta, anu nyata jeung anu kabayang, ditémbongkeun dina wangun séjén ka mahluk-mahluk-Na anu niténan, saperti adegan pilem. Ku harti yén hiji rububiyah anu témbong sarta hiji hakékat anu katingal dina padamelan rububiyah éta, anu diwangun ku ngajadikeun tunduk, ngatur, muterkeun, nyusun, ngabersihan, sarta masihan pancén, kalayan agungna jeung ngawengku sagalana, nyaksian langsung yén Gusti Khâliq langit éta mustahil henteu aya sarta tunggal, sarta yén ayana Mantenna langkung écés tibatan ayana langit, dina léngkah kahiji Tingkat Kahiji parantos diucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪِ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕُ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﻭ۪ﻳﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈ۪ﻴﻢِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈ۪ﻴﻒِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻮْﻇ۪ﻴﻒِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ. Tuluy ka jalma musafir jeung tamu anu sumping ka dunya éta, rohangan langit, anu janten tempat ngumpulna hal-hal matak héran, nyarios kalayan ribut sarta ngajerit, "Titénan abdi! Ku abdi anjeun tiasa terang sarta mendakan anu dipilarian ku anjeun kalayan hoyong terang, sareng Anu Ngirim anjeun ka dieu." Tamu éta niténan beungeutna anu haseum tapi pinuh kanyaah, ngadangukeun ributna anu pikasieuneun tapi mawa wartos gumbira, sarta ningali yén: méga anu digantungkeun antara bumi jeung langit nyiraman kebon bumi kalayan kacida pinuh hikmah jeung kanyaah, mawa cai kahirupan ka pangeusi bumi, ngurangan panas (nyaéta kuatna seuneu pikeun hirup), sarta nulungan unggal tempat nurutkeun kabutuhna. Salian ngalaksanakeun seueur pancén saperti ieu, saperti tentara anu teratur muncul jeung nyumput nurutkeun paréntah anu buru-buru, méga anu ageung anu ujug-ujug ngeusian hawa éta ogé nyumput. Sakabéh bagéanna mundur pikeun istirahat, sarta euweuh hiji tapakna ogé katingal. Tuluy dina waktos nampi paréntah "Maju ka pancén hujan!", méga ngumpul dina sajam, meureun malah sababaraha menit, sarta ngeusian hawa, tuluy cicing saperti ngantosan paréntah panglima. Tuluy musafir éta niténan angin di hawa sarta ningali yén: hawa dianggo dina sakitu seueur pancén kalayan kacida pinuh hikmah jeung béréhan, saolah-olah unggal zarah anu henteu sadar tina hawa anu henteu hirup éta ngadangukeun jeung terang paréntah anu sumping ti Sultan jagat raya ieu; kalayan kakuatan panglima éta, zarah ngalaksanakeun sarta nyumponan kalayan teratur tanpa ngantunkeun hiji paréntah ogé. Ku cara ieu, hawa dianggo ku hiji leungeun gaib kalayan sadar pisan, pinuh élmu, sarta miara kahirupan, dina seueur pancén jeung palayanan anu umum, saperti masihan napas ka sakabéh pangeusi bumi, ngangkut bahan-bahan saperti panas, cahya, jeung listrik anu diperlukeun ku mahluk hirup, sarta sora, sarta janten sarana nyerbukeun tutuwuhan. Tuluy anjeunna niténan hujan sarta ningali yén: dina tétés-tétés anu lemes, hérang, amis, sarta dikirim tina euweuh jeung tina khazanah rohmat gaib éta, aya sakitu seueur hadiah jeung pancén Rahmani, saolah-olah rohmat ngawujud sarta ngalir tina khazanah Rabbani dina wangun tétés-tétés. Lantaran éta hartina, hujan dipasihan nami "rohmat". Tuluy anjeunna niténan kilat sarta ngadangukeun ra'd (guludug), sarta ningali yén éta dianggo dina palayanan anu kacida matak héran jeung ahéngna. Tuluy anjeunna mindahkeun panonna sarta niténan akalna, nyarios ka dirina sorangan: méga anu henteu hirup jeung henteu sadar, saperti kapas anu diawuran ieu, tangtu henteu terang urang, henteu rurusuhan sorangan nulungan urang lantaran karunya ka urang, sarta henteu muncul jeung nyumput tanpa paréntah. Malah éta gerak ku paréntah Gusti Qadîr Nu Rahîm minangka Panglima, sahingga nyumput tanpa ninggalkeun tapak sarta sakaligus muncul pikeun ngamimitian pancén. Ku titah sareng kakuatan hiji Sultan Nu Kacida Aktip Sareng Maha Luhur, anu kagungan tajalli sarta megah pisan, ti waktos ka waktos méga ngeusian jeung ngosongkeun alam hawa. Éta terus ngarobahna janten papan anu diserat ku hikmah sarta dipupus nalika pancén réngsé, papan mupus jeung netepkeun, sarta gambaran hudang deui jeung kiamat. Ku pangaturan hiji Anu Ngawasa anu Ngatur, anu kacida welas sareng resep masihan karunia, kacida béréhan sareng ngaping, méga naék kana angin sarta ngangkut khazanah hujan anu saukuran gunung, tuluy ngahontal tempat-tempat anu butuh. Saolah-olah karunya sarta nangis kanggo éta tempat-tempat, méga ngajadikeunana seuri ku kembang-kembang ngaliwatan cimatanana; ngatiiskeun kuatna seuneu panonpoé; nyiramkeun cai ka kebon-kebonna saperti spons; sarta ngumbah jeung ngabersihan beungeut bumi. Sarta éta musafir anu pinuh ku rasa panasaran nyarios ka akalna: Ratusan rébu pagawéan, ihsan, jeung pitulung anu pinuh ku hikmah, rohmat, jeung kaparigelan seni, anu ngawujud di balik tabir jeung rupa lahiriah hawa ieu—anu barang paéh, teu hirup, teu boga kasadaran, terus ngagalura, teu angger, pinuh ku angin ribut jeung kaributan, teu ajeg, sarta teu boga tujuan—kalayan écés ngabuktikeun yén angin anu rajin ieu jeung palayan anu gesit ieu teu boga gerak sorangan. Sabalikna, éta gerak nurutkeun paréntah Gusti Qadîr Sareng Alîm, Nu Maha Hakîm Sareng Karîm. Saolah-olah unggal partikelna nyaho unggal pagawéan, sarta siga prajurit anu ngarti jeung ngadéngé unggal paréntah ti nu maréntahna, ngadéngé jeung nurut ka unggal paréntah Rabbani anu lumangsung dina hawa. Ku kituna, salian ti jasa anu umum tur ngawengku sakabéhna, saperti mantuan sakabéh sasatoan pikeun napas jeung hirup, mantuan pepelakan pikeun nyerbuk jeung tumuwuh, nepikeun bahan anu diperlukeun ku kahirupanana, ngagerakkeun jeung ngatur méga, ngalantarankeun kapal tanpa seuneu balayar jeung indit-inditan, sarta utamana nepikeun sora, utamana deui paguneman ku telepon tanpa kawat, telegraf, jeung radio; abdi ningali yén partikel hawa, sanajan hawa ngan diwangun ku dua bahan basajan saperti nitrogén jeung zat panghasil asam (oksigén), sarta partikel-partikelna sarua, dipaké kalayan tartib sampurna ku hiji panangan hikmah dina ratusan rébu rupa karya seni Rabbani anu aya dina beungeut bumi. Jadi, sakumaha anu ditegeskeun ku ayat ﻭَﺗَﺼْﺮ۪ﻳﻒِ ﺍﻟﺮِّﻳَﺎﺡِ ﻭَﺍﻟﺴَّﺤَﺎﺏِ ﺍﻟْﻤُﺴَﺨَّﺮِ ﺑَﻴْﻦَ ﺍﻟﺴَّﻤَٓﺎﺀِ وَالْاَرْضِ, anu ngagunakeun angin pikeun jasa Rabbani anu teu aya watesna ku ngatur gerakna, anu ngagunakeun méga pikeun pagawéan Rahmani anu teu aya watesna ku nungkulkeunana, sarta anu nyiptakeun hawa ku cara kitu, ngan Gusti Wâjibul Wujûd, Qadîr Kulli Syai', Alîm Kulli Syai', Rabb Dzul-Jalâl wal-Ikrâm, ceuk anjeunna, tuluy netepkeun kitu. Tuluy anjeunna ningali hujan, sarta ningali yén di jerona aya mangpaat saloba butir hujan, tajalli Rahmani saloba tétésna, sarta hikmah saloba cipratanna. Éta tétés anu amis, lemes, tur pinuh ku berkah téh diciptakeun kalayan tartib jeung éndah pisan. Utamana hujan és anu datang dina usum panas, dikirim jeung turun kalayan ukuran jeung tartib anu kacida hadéna, nepi ka angin tarik anu ngagalura ku ribut sarta ngadu barang-barang gedé henteu ngaruksak kasaimbangan jeung tartibna; henteu ngadukeun tétés-tétés éta nepi ka ngahiji jadi gumpalan anu matak ngabahayakeun. Cai ieu, anu diwangun ku dua bahan basajan, barang paéh jeung teu boga kasadaran, saperti zat panghasil cai jeung zat panghasil asam (hidrogén-oksigén), dipaké dina ratusan rébu jasa jeung karya seni anu béda-béda, pinuh ku hikmah jeung kasadaran, dina loba pagawéan anu pinuh ku hikmah saperti ieu, utamana dina mahluk hirup. Jadi, hujan anu mangrupa rohmat murni anu ngawujud ieu ngan dijieun dina khazanah rohmat gaib Gusti Rahmân Rahîm, sarta ku turunna éta napsirkeun ayat ﻭَﻫُﻮَ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﻳُﻨَﺰِّﻝُ ﺍﻟْﻐَﻴْﺚَ ﻣِﻦْ ﺑَﻌْﺪِ ﻣَﺎ ﻗَﻨَﻄُﻮﺍ ﻭَﻳَﻨْﺸُﺮُ ﺭَﺣْﻤَﺘَﻪُ sacara nyata. Tuluy anjeunna ngadéngé guludug jeung ningali berk (kilat), sarta ningali yén dua kajadian hawa anu matak pikahélokeun ieu, salian ti napsirkeun ayat ﻭَﻳُﺴَﺒِّﺢُ ﺍﻟﺮَّﻋْﺪُ ﺑِﺤَﻤْﺪِﻩ۪ jeung ﻳَﻜَﺎﺩُ ﺳَﻨَﺎ ﺑَﺮْﻗِﻪ۪ ﻳَﺬْﻫَﺐُ بِالْاَبْصَارِ sacara nyata kalayan pas pisan, ogé ngabéjaan datangna hujan sarta méré wartos gumbira ka anu merlukeun. Enya, ngalantarankeun hawa nyarita tina euweuh, ujug-ujug ku sora anu matak pikahélokeun, ngeusian hawa anu poék ku cahaya jeung seuneu anu luar biasa, sarta ngahurungkeun méga anu siga gunung jeung kapas, anu jadi pompa és, salju, jeung cai, ku kaayaan anu pinuh ku hikmah tur matak héran, ngetrok kawas palu kana sirah manusa anu lalawora bari tungkul: “Angkat sirah anjeun, tingali pagawéan anu matak pikahélokeun ti hiji Zat anu terus damel jeung kawasa, anu hoyong ngenalkeun diri-Na! Sakumaha anjeun henteu diantep tanpa pangaping, ieu kajadian ogé henteu bisa diantep tanpa pangaping. Unggal-unggalna digerakkeun pikeun ngalaksanakeun pancén anu pinuh ku hikmah. Éta dipaké ku Gusti Mudabbir Hakîm,” kitu éta méré pépéling. Kitu, musafir anu pinuh ku rasa panasaran ieu ngadéngé kasaksian anu luhur tur écés tina hiji hakékat anu diwangun ku nungkulkeun méga, ngatur gerak angin, nurunkeun hujan, jeung ngatur kajadian-kajadian hawa, tuluy nyarios, “Âmentü billah.” Dina undakan kadua Tingkat Kahiji, ungkara لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩِ ﺍﻟْﺠَﻮُّ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻪِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﺮ۪ﻳﻒِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﺰ۪ﻳﻞِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ngébréhkeun panitén musafir ngeunaan hawa anu geus disebutkeun. {(Pépéling): Abdi hoyong ngajelaskeun saeutik tilu puluh tilu undakan tauhid anu aya dina Tingkat Kahiji. Tapi ku sabab kaayaan abdi ayeuna henteu ngamungkinkeun, abdi kapaksa ngan nyukupan ku dalil-dalilna anu kacida ringkesna jeung tarjamahan hartina. Ku sabab tilu puluh tilu undakan ieu geus dijelaskeun jeung dalil-dalilna dina tilu puluh, meureun malah saratus risalah Risale-i Nur, ku cara anu béda-béda, dina unggal risalah aya sabagian undakan, katerangan rincina dipasrahkeun ka éta risalah-risalah.} Tuluy bumi nyarios ku basa kaayaanana ka éta tamu anu mikir, anu geus biasa ngalakukeun lalampahan pikiran: “Naon anu anjeun téangan bari ngumbara di langit, di rohangan angkasa, jeung di hawa? Hayu, abdi bakal ngenalkeun ka anjeun saha anu anjeun téangan. Tingali pancén-pancén anu abdi laksanakeun, sarta baca kaca-kaca abdi!” Anjeunna ogé ningali, sarta ningali yén bumi, kawas saurang Mevlevî anu kabawa ku rasa asih, ku dua gerakna ngagurat hiji bunderan di sabudeureun médan hasyr pangagungna, anu ngalantarankeun ayana poé, taun, jeung usum. Bumi téh kapal Rabbani anu megah sarta ditungkulkeun, anu mawa saratus rébu rupa mahluk hirup di jerona, katut sakabéh bekel jeung pangabutuhna, tuluy ngalalayaranana di sagara angkasa kalayan kasaimbangan jeung tartib anu sampurna, bari indit ngurilingan panonpoé. Tuluy anjeunna ningali kaca-kacana, sarta manggihan yén unggal kaca dina bab-babna, ku rébuan ayatna, ngenalkeun Gusti Rabb bumi. Lantaran teu boga waktu pikeun maca sakabéhna, anjeunna ngan ningali hiji kaca, nyaéta diciptakeun jeung diurusna mahluk hirup dina usum semi, sarta nyaksian yén: Wangun mahluk-mahluk anu taya watesna tina saratus rébu jinis muka tina bahan anu basajan kalayan kacida tartibna. Éta dipiara kalayan pinuh ku welas; kalayan cara mujijat, siki sabagianna dibéré jangjang leutik sarta disebarkeun ku cara ngapungkeunana. Éta diatur kalayan kacida hadéna, dipasihan nafkah jeung kadaharan kalayan pinuh ku welas. Rezeki anu taya watesna, rupa-rupa, nikmat tur amis, kalayan pinuh ku welas sarta ku maparin rezeki, ditumbuhkeun tina euweuh jeung taneuh garing, tina akar-akar anu ibarat tulang, siki jeung tétés cai anu sarua atawa béda saeutik pisan. Unggal usum semi, ibarat hiji gerbong, saratus rébu rupa kadaharan jeung pangabutuh dimuat kalayan tartib anu sampurna tina gudang gaib sarta dikirim ka mahluk hirup. Utamana dina pakét bekel éta, kiriman wadah susu keur anak-anak sarta pompa-pompa leutik susu amis anu digantungkeun dina dada indungna anu pinuh ku welas katémbong dina welas, rohmat jeung hikmah anu sakitu kuatna, nepi ka sacara écés ngabuktikeun yén éta mangrupa tajalli rohmat sarta karunia Gusti Rahmân Rahîm, anu kacida pinuh ku welas sarta ngaping. Cindekna: Sakumaha kaca kahirupan usum semi ieu sacara lahir napsirkeun ayat ﻓَﺎﻧْﻈُﺮْ ﺍِﻟٰٓﻰ ﺍٰﺛَﺎﺭِ ﺭَﺣْﻤَﺖِ ﺍﻟﻠّٰﻪِ ﻛَﻴْﻒَ ﻳُﺤْﻴِﻰ الْاَرْضَ ﺑَﻌْﺪَ ﻣَﻮْﺗِﻬَﺎ ﺍِﻥَّ ﺫٰﻟِﻚَ ﻟَﻤُﺤْﻴِﻰ ﺍﻟْﻤَﻮْﺗٰﻰ ﻭَﻫُﻮَ ﻋَﻠٰﻰ ﻛُﻞِّ ﺷَﻰْﺀٍ ﻗَﺪ۪ﻳﺮٌ kalayan kacida caangna, ku némbongkeun saratus rébu conto jeung gambaran hasyr anu pangagungna, kitu ogé ayat ieu ngébréhkeun ma'na kaca ieu kalayan cara mujijat. Anjeunna ngarti yén bumi ku sakabéh kaca-kacana ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ kalayan kakuatan anu saimbang jeung gedéna. Pikeun ngébréhkeun kumaha hiji jihat tina dua puluh jihat hiji kaca tina leuwih ti dua puluh kaca agung bumi nyaksian sacara ringkes, sarta naon anu ditingali ku musafir dina kaca-kaca jihat séjénna, dina undakan katilu Tingkat Kahiji geus disebutkeun: لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪِ الْاَرْضُ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﺎ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺮْﺑِﻴَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻔَﺘَّﺎﺣِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺗَﻮْﺯ۪ﻳﻊِ ﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﻭَ الْاِعَاشَةِ ﻟِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺤَﻴَﺎﺓِ ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺮَّﺣ۪ﻴﻤِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻌَﺎﻣَّﺔِ ﺍﻟﺸَّﺎﻣِﻠَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ Tuluy, unggal maca hiji kaca, iman musafir anu mikir éta, anu mangrupa konci kabagjaan, beuki kuat; makrifatna, anu mangrupa konci kamajuan batin, beuki nambahan; sarta hakékat iman ka Alloh, anu mangrupa dasar jeung sumber sakabéh kasampurnaan, beuki muka hiji tingkat deui, bari méré loba kanikmatan batin. Éta kacida ngahudangkeun rasa panasaran anjeunna. Sanajan geus ngadéngékeun palajaran langit, hawa jeung bumi anu sampurna sarta pasti, bari terus ngucapkeun ﻫَﻞْ ﻣِﻦْ ﻣَﺰ۪ﻳﺪٍ, anjeunna ngadéngé zikir sagara jeung walungan gedé anu ngagalura sarta matak kataji, sarta sora maranéhna anu sedih tur nikmat. Ku basa kaayaan sarta basa ucapan, maranéhna nyarios: “Tingali kami ogé, baca kami ogé!” Anjeunna ningali, sarta manggihan yén: Sagara anu terus ngagalura saperti hirup, anu dina fitrahna bisa paburencay, ngucur sarta ngabandungan sakabéh tempat, ngurilingan bumi. Sanajan babarengan jeung bumi digerakkeun kalayan kacida gancangna dina sataun ngaliwatan hiji bunderan anu jarakna saajén jeung dua puluh lima rébu taun, sagara henteu paburencay, henteu ngucur sarta henteu ngalanggar taneuh anu aya di gigireunana. Hartina, éta nangtung, indit sarta kajaga ku paréntah jeung kakuatan hiji Zat anu kacida kawasa sarta agung. Tuluy anjeunna ningali jero sagara. Salian permata-permatana anu kacida éndahna, dipapaés sarta tartib, nafkah jeung pangaturan, kalahiran jeung maot rébuan rupa sasatoan ogé kacida tartibna. Kadaharan jeung bekel anu dipasihkeun tina keusik basajan sarta cai pait kacida sampurnana, nepi ka sacara écés ngabuktikeun yén éta ku pangaturan jeung nafkah Gusti Qadîr Dzul-Jalâl, Gusti Rahîm Dzul-Jamâl. Tuluy tamu éta ningali walungan, sarta manggihan yén: Mangpaat jeung pancén, anu asup jeung anu dikaluarkeun ku walungan kacida pinuh ku hikmah sarta welasna. Éta sacara écés ngabuktikeun yén sakabéh walungan, cinyusu, walungan leutik jeung walungan gedé kaluar sarta ngalir tina gudang rohmat Gusti Rahmân Dzul-Jalâl wal-Ikrâm. Malah éta dikumpulkeun sarta dikaluarkeun kalayan kacida luar biasana, nepi ka diriwayatkeun, “Opat walungan datang tina sawarga.” Hartina, lantaran jauh leuwih luhur ti sabab-sabab lahir, éta ngalir tina gudang sawarga batin sarta ngan tina limpahan hiji sumber gaib anu henteu béak. Upamana Walungan Nil anu diberkahan, anu ngarobah keusik Mesir jadi sawarga, terus ngalir tanpa béak, saperti hiji sagara leutik, tina hiji gunung di kidul anu disebut Cebel-i Kamer. Lamun cai anu dikaluarkeunana dina genep bulan dikumpulkeun jadi gunung sarta dibekukeun, éta bakal leuwih gedé ti gunung éta. Padahal, tempat jeung gudang di gunung anu disadiakeun pikeun éta henteu nepi ka sapergenepna. Anu asupna nyaéta hujan anu kacida saeutikna di daérah panas éta. Lantaran gancang diseuseup ku taneuh anu halabhab, ngan saeutik anu asup kana gudang. Tangtu éta henteu bisa ngajaga kasaimbangan anu lega éta. Ku kituna, riwayat yén Walungan Nil anu diberkahan éta kaluar tina hiji sawarga gaib anu luhur ti kabiasaan bumi, ngébréhkeun hiji hakékat anu kacida jero ma'nana sarta éndah. Anjeunna ningali hiji bagian tina sarébu bagian hakékat jeung cara sagara sarta walungan nyaksian, anu duanana sarua legana jeung sagara. Anjeunna ngarti yén sakabéhna kalayan sapuk ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ ku kakuatan anu saimbang jeung gedéna sagara, sarta némbongkeun saksi anu nguatkeun ieu saloba mahluk sagara. Pikeun ngébréhkeun sakabéh anu disaksian ku sagara jeung walungan, dina undakan kaopat Tingkat Kahiji geus disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺟَﻤ۪ﻴﻊُ ﺍﻟْﺒِﺤَﺎﺭِ ﻭَ الْاَنْهَارِ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﺴْﺨ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ الْاِدِّخَارِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ. Tuluy gunung jeung dataran ngagero musafir anu keur ngalakukeun lalampahan pikiran éta, “Baca kaca-kaca kami ogé!” Anjeunna ningali, sarta manggihan yén: Pancén-pancén gunung anu ngawengku lega jeung palayananana anu umum kacida agungna sarta pinuh ku hikmah, nepi ka ngajadikeun akal héran. Upamana, gunung kaluar tina bumi ku paréntah Rabbani. Ku kaluarna, éta nenangkeun gejolak, amarah jeung murka bumi anu asalna tina parobahan-parobahan di jerona. Bumi napas ngaliwatan kaluarna gunung jeung liang-liangna, salamet tina goyangan jeung lini anu ngarugikeun, sarta dina pancén ngurilingna henteu ngaganggu katenangan pangeusina. Hartina, sakumaha tihang-tihang kapal dipasang di luhurna pikeun ngajaga tina goyangan sarta miara kasaimbanganana, kitu ogé Al-Qur'an Mu‘jizul Bayân ngadawuh ku loba ayat saperti ﻭَ ﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝَ ﺍَﻭْﺗَﺎﺩًﺍ ٭ ﻭَﺍَﻟْﻘَﻴْﻨَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﺭَﻭَﺍﺳِﻰَ ٭ ﻭَﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝَ ﺍَﺭْﺳٰﻴﻬَﺎ yén gunung dina ma'na ieu mangrupa tihang-tihang anu miboga gudang pikeun kapal bumi. Upamana deui, di jero gunung, sagala rupa sumber, cai, mineral, bahan jeung ubar anu diperlukeun ku mahluk hirup geus disimpen, disiapkeun sarta ditumpuk kalayan pinuh ku hikmah, diatur kalawan hadé, béréhan sarta ati-ati. Éta sacara écés ngabuktikeun yén gunung mangrupa gudang, lumbung jeung palayan Gusti Qadîr anu kawasa-Na taya tungtungna, sarta Gusti Hakîm anu hikmah-Na taya tungtungna. Kitu anjeunna ngarti. Tina pancén jeung hikmah dataran sarta gunung anu sagedé gunung, anjeunna ngabandingkeun anu séjén kana dua permata ieu. Anjeunna ningali kumaha gunung sarta dataran nyaksian kalayan sakabéh hikmahna, utamana tina jihat bekel anu disimpen, sarta tauhid لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ anu diucapkeunana, sakumaha kuat jeung teguhna gunung sarta lega jeung gedéna dataran. Tuluy anjeunna ngucapkeun “Âmentü billah”. Pikeun ngébréhkeun ma'na ieu, dina undakan kalima Tingkat Kahiji geus disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﺟَﻤ۪ﻴﻊُ ﺍﻟْﺠِﺒَﺎﻝِ ﻭَ ﺍﻟﺼَّﺤَﺎﺭٰﻯ ﺑِﺠَﻤ۪ﻴﻊِ ﻣَﺎ ﻓ۪ﻴﻬَﺎ ﻭَ ﻣَﺎ ﻋَﻠَﻴْﻬَﺎ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ الْاِدِّخَارِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﻭَ ﻧَﺸْﺮِ ﺍﻟْﺒُﺬُﻭﺭِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ الْاِحْتِيَاطِيَّةِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻮَﺍﺳِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻌَﺎﻣَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ. Tuluy, nalika musafir éta ngumbara ku pikiranna di gunung jeung dataran, panto alam tangkal jeung pepelakan muka kana pikiranna. Éta ngagero anjeunna asup, “Hayu, ngumbara ogé dina lingkungan kami, baca tulisan-tulisan kami ogé!” Anjeunna asup, sarta ningali yén: Éta geus ngawangun hiji majelis tahlil jeung tauhid anu kacida megahna sarta dipapaés, sarta hiji bunderan zikir jeung sukur. Tina basa kaayaanana, anjeunna ngarti saolah-olah sakabéh jinis tangkal jeung pepelakan, kalayan sapuk, babarengan ngucapkeun ٔلَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ. Sabab, anjeunna ningali tilu hakékat agung anu ngawengku lega, anu némbongkeun sarta nyaksian yén sakabéh tangkal jeung pepelakan anu buahan, ku létah daun-daunna anu saimbang sarta fasih, ku ucapan kembang-kembangna anu dipapaés sarta kuat, sarta ku kecap-kecap buahna anu tartib sarta éndah dina ngébréhkeun maksud, babarengan nyaksian bari tasbih sarta ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ: Kahiji: Ma'na jeung hakékat ngahaja maparin ni'mat sarta kahormatan, sarta maparin karunia jeung ni'mat ku pilihan, karasa kalayan écés dina masing-masingna. Dina sakabéhna, éta katémbong saperti cahaya nalika panonpoé némbongan. Kadua: Ma'na jeung hakékat ngahaja ngabédakeun jeung misahkeun kalayan hikmah, sarta ngahias jeung méré wangun ku pilihan sarta welas, anu henteu mungkin dina jihat naon baé dipasrahkeun kana kabeneran, katémbong sakumaha écésna beurang dina jinis jeung mahluk anu taya watesna éta. Éta némbongkeun yén maranéhna karya jeung pola Gusti Shâni‘ Hakîm. Katilu: Wangun ciptaan anu taya watesna éta aya dina saratus rébu rupa, gaya sarta wangun anu béda. Tina siki jeung sisikian anu kawates sarta kaitung, anu sarua, basajan, henteu hirup, sarua pisan atawa béda saeutik, sarta pacampur, wangun sakabéh mahluk tina dua ratus rébu jinis éta dibuka kalayan kacida tartibna, saimbang sarta dipapaés, dina kaayaan anu béda-béda, tartib, saimbang, hirup, pinuh ku hikmah, tanpa salah jeung tanpa kaliru. Éta hiji hakékat anu leuwih caang ti panonpoé; aya saksi anu ngabuktikeun hakékat éta saloba kembang, buah, daun jeung mahluk usum semi. Kitu anjeunna nyaho, sarta ngucapkeun ﺍَﻟْﺤَﻤْﺪُ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻋَﻠٰﻰ ﻧِﻌْﻤَﺔِ الْا۪يمَانِ. Pikeun ngébréhkeun hakékat jeung anu disaksian tadi, dina undakan kagenep Tingkat Kahiji geus disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ الْاَشْجَارِ ﻭَ ﺍﻟﻨَّﺒَﺎﺗَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺴَﺒِّﺤَﺎﺕِ ﺍﻟﻨَّﺎﻃِﻘَﺎﺕِ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺍَﻭْﺭَﺍﻗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻔَﺼ۪ﻴﺤَﺎﺕِ ﻭَ ﺍَﺯْﻫَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ الْجَز۪يلَاتِ ﻭَ ﺍَﺛْﻤَﺎﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﺒَﻠ۪ﻴﻐَﺎﺕِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ الْاِنْعَامِ ﻭَ الْاِكْرَامِ ﻭَ الْاِحْسَانِ ﺑِﻘَﺼْﺪٍ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻤْﻴ۪ﻴﺰِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺰْﻳ۪ﻴﻦِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮ۪ﻳﺮِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺩَﺓٍ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﻣَﻊَ ﻗَﻄْﻌِﻴَّﺔِ دَلَالَةِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﻓَﺘْﺢِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺻُﻮَﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻨَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺒَﺎﻳِﻨَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺪُﻭﺩَﺓِ ﻣِﻦْ ﻧُﻮَﺍﺗَﺎﺕٍ ﻭَ ﺣَﺒَّﺎﺕٍ ﻣُﺘَﻤَﺎﺛِﻠَﺔٍ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬَﺔٍ ﻣَﺤْﺼُﻮﺭَﺓٍ ﻣَﻌْﺪُﻭﺩَﺓٍ. Tuluy musafir dunya anu panasaran éta, anu keur ngalakukeun lalampahan pikiran sarta kanikmatan jeung sumangetna beuki nambahan ku kamajuan, mulang tina kebon usum semi bari mawa sabeungkeut kembang makrifat jeung iman anu ibarat sakumna usum semi. Harita panto alam sasatoan jeung manuk muka kana akalna anu ningali hakékat sarta pikiranna anu wawuh kana makrifat. Ku saratus rébu sora anu béda-béda sarta rupa-rupa basa, éta ngagero anjeunna asup, “Mangga!” Anjeunna asup, sarta ningali yén: Sakabéh jinis, golongan sarta bangsa sasatoan jeung manuk, kalayan sapuk ku basa ucapan sarta basa kaayaanana, ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ, sarta geus ngarobah beungeut bumi jadi tempat zikir jeung majelis tahlil anu agung. Masing-masingna ibarat hiji kasidah Rabbani, hiji kecap Subhani sarta hiji aksara Rahmani anu pinuh ma'na, anu ngajelaskeun Gusti Shâni‘-na sarta muji Mantenna. Kitu kaayaan anu anjeunna tingali. Saolah-olah rasa, kakuatan, pakakas, anggota awak jeung alat sasatoan sarta manuk éta mangrupa kecap-kecap anu disusun tur saimbang, sarta ucapan anu tartib tur sampurna. Anjeunna nyaksian tilu hakékat agung anu ngawengku lega, anu sacara pasti némbongkeun yén ku éta maranéhna sukur ka Gusti Khallâq sarta Gusti Razzâq-na, sarta nyaksian kaésaan Mantenna: Kahiji: Hakékat nyiptakeun tina euweuh kalayan hikmah, ngahasilkeun kalayan kaparigelan seni, nyiptakeun sarta ngawangun ku pilihan jeung pangaweruh, sarta maparin ruh jeung hirup anu némbongkeun tajalli pangaweruh, hikmah jeung kahayang dina dua puluh jihat, anu dina jihat naon baé henteu mungkin dipasrahkeun kana kabeneran anu taya aturan, kakuatan anu lolong atawa tabiat anu henteu sadar. Minangka bukti anu caang, anu miboga saksi saloba mahluk anu boga ruh, hakékat ieu nyaksian yén Gusti Al-Hayy Al-Qayyûm mustahil henteu aya, yén Mantenna kagungan tujuh sipat, sarta yén Mantenna tunggal. Kadua: Dina ciptaan-ciptaan anu taya watesna éta, tina ngabédakeun, ngahias sarta méré wangun kalayan raray anu béda hiji jeung nu séjén, wangun anu dipapaés, ukuran anu saimbang sarta rupa anu tartib, némbongan hiji hakékat anu kacida agung sarta kuatna. Salian Gusti Qadîr Kulli Syai' jeung Gusti Alîm Kulli Syai', moal aya naon baé anu bisa ngalaksanakeun padamelan anu ngawengku sagalana ieu, anu dina unggal jihat némbongkeun rébuan hal luar biasa sarta hikmah. Éta henteu mungkin kajadian pisan. Katilu: Tina endog jeung endog leutik anu kawates, anu sarua pisan atawa béda saeutik sarta silih sarupa, sarta tina tétés cai anu disebut nuthfah, muka sarta ngabuka wangun sasatoan anu taya watesna éta dina ratusan rébu rupa gaya, anu masing-masing mangrupa mujijat hikmah, kalayan kacida tartibna, saimbang sarta tanpa salah, mangrupa hiji hakékat anu kacida caangna. Catetan jeung bukti saloba sasatoan nyaangan hakékat éta. Ku sapukna tilu hakékat ieu, anjeunna ningali yén sakabéh jinis sasatoan babarengan ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ bari nyaksian kalayan kuat, saolah-olah bumi mangrupa hiji manusa gedé, anu ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ kalayan sora anu saimbang jeung gedéna, nepi ka kadéngé ku pangeusi langit. Anjeunna nampa palajaran sapinuhna. Pikeun ngébréhkeun hakékat-hakékat tadi, dina undakan katujuh Tingkat Kahiji geus disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍَﻧْﻮَﺍﻉِ ﺍﻟْﺤَﻴَﻮَﺍﻧَﺎﺕِ ﻭَ ﺍﻟﻄُّﻴُﻮﺭِ ﺍﻟْﺤَﺎﻣِﺪَﺍﺕِ ﺍﻟﺸَّﺎﻫِﺪَﺍﺕِ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺣَﻮَﺍﺳِّﻬَﺎ ﻭَ ﻗُﻮَﺍﻫَﺎ ﻭَ ﺣِﺴِّﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻟَﻄَﺎﺋِﻔِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤَﻮْﺯُﻭﻧَﺎﺕِ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟْﻔَﺼ۪ﻴﺤَﺎﺕِ ﻭَ ﺑِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺟِﻬَﺎﺯَﺍﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﺟَﻮَﺍﺭِﺣِﻬَﺎ ﻭَ ﺍَﻋْﻀَﺎﺋِﻬَﺎ وَاٰلَاتِهَا ﺍﻟْﻤُﻜَﻤَّﻠَﺔِ ﺍﻟْﺒَﻠ۪ﻴﻐَﺎﺕِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ الْا۪يجَادِ ﻭَ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَ الْاِبْدَاعِ بِالْاِرَادَةِ ﻭَ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻤْﻴ۪ﻴﺰِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺰْﻳ۪ﻴﻦِ ﺑِﺎﻟْﻘَﺼْﺪِ ﻭَ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻘْﺪ۪ﻳﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮ۪ﻳﺮِ ﺑِﺎﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻣَﻊَ ﻗَﻄْﻌِﻴَّﺔِ دَلَالَةِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﻓَﺘْﺢِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺻُﻮَﺭِﻫَﺎ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺨَﺎﻟِﻔَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻨَﻮِّﻋَﺔِ ﺍﻟْﻐَﻴْﺮِ ﺍﻟْﻤَﺤْﺼُﻮﺭَﺓِ ﻣِﻦْ ﺑَﻴْﻀَﺎﺕٍ ﻭَ ﻗَﻄَﺮَﺍﺕٍ ﻣُﺘَﻤَﺎﺛِﻠَﺔٍ ﻣُﺘَﺸَﺎﺑِﻬَﺔٍ ﻣَﺤْﺼُﻮﺭَﺓٍ ﻣَﺤْﺪُﻭﺩَﺓٍ. Tuluy musafir anu mikir éta rék asup kana alam manusa jeung dunya umat manusa, pikeun maju deui dina darajat-darajat makrifat Ilahi anu taya watesna sarta kanikmatan jeung nur-na anu taya tungtungna. Para nabi anu pangheulana ngulem anjeunna asup, sarta anjeunna asup. Pangheulana anjeunna ningali tempat mangsa katukang, sarta manggihan yén: Sakabéh nabi ‘alaihimus salam, anu pangcaangna ku nur sarta pangsampurnana dina umat manusa, kalayan sapuk babarengan ngucapkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ bari zikir. Ku kakuatan mujijat-mujijatna anu taya watesna, anu caang tur dibenerkeun, maranéhna netepkeun tauhid. Pikeun ngangkat umat manusa tina darajat sasatoan ka darajat malaikat, maranéhna ngulem umat manusa pikeun iman ka Alloh sarta ngajarkeun iman éta. Kitu anjeunna ningali. Anjeunna ogé ngadekul, tuluy calik pikeun diajar di éta madrasah anu caang. Anjeunna ningali yén: Ku sabab unggal guru éta, anu pangluhurna jeung pangsohorna di antara jalma-jalma kasohor umat manusa, miboga mujijat anu dipasihkeun ku Gusti Khâliq jagat raya minangka tanda anu ngabenerkeun, sarta ku béja anu ditepikeun ku unggal-unggalna, hiji golongan gedé jeung hiji umat tina manusa ngabenerkeun éta tuluy iman, anjeunna bisa ngukur kumaha kuat tur pastina hiji hakékat anu ditetepkeun sarta dibenerkeun sacara sapuk ku saratus rébu jalma anu enya-enya tur jujur éta. Anjeunna ngarti yén jalma-jalma anu nyasar, anu mungkir hiji hakékat anu ku sakitu lobana jalma anu jujur dina nepikeun béja geus disahkeun sarta dibuktikeun ku mujijat-mujijat anu teu aya watesna kalayan kakuatan sakitu gedéna, ngalakukeun kasalahan jeung kajahatan anu kacida teu aya watesna, sarta pantes meunang siksaan anu kacida teu aya watesna. Anjeunna ogé terang kumaha bener jeung pinuh ku hakékatna jalma-jalma anu ngabenerkeun éta para nabi tuluy iman; hiji undakan gedé deui tina sucina iman témbong ka anjeunna. Enya, salian ti mujijat-mujijat para nabi (alaihimus salam) anu teu aya watesna, anu mangrupa bukti yén Alloh sacara nyata ngabenerkeun para nabi; loba tamparan ti langit anu tumiba ka nu ngalawanana, anu némbongkeun yén para nabi leres; kasampurnaan pribadi anu nuduhkeun kaleresanana; pangajaran anu ngandung hakékat; kakuatan iman, sikep anu enya-enya, jeung pangorbanan anu nyaksian yén para nabi jujur; kitab suci jeung suhuf anu aya dina pananganana; sarta murid-murid anu teu aya watesna, anu ku nuturkeun para nabi geus nepi ka hakékat, kasampurnaan, jeung cahaya, anu nyaksian yén jalan para nabi lempeng tur leres; kasapukan jeung riwayat mutawatir para nabi sarta jalma-jalma anu enya-enya dina nepikeun béja éta dina pasualan anu netepkeun ayana hiji hal, sarta bukti-buktina anu cocog, silihrojong, jeung silihsaluyu, mangrupa hiji bukti jeung kakuatan anu teu bisa dilawan ku kakuatan naon waé di dunya, sarta teu nyésakeun ragu jeung kabingung. Anjeunna ngarti yén ngabenerkeun sakabéh nabi (alaihimus salam), anu ogé kaasup kana rukun iman, téh mangrupa sumber kakuatan anu gedé. Anjeunna meunang loba limpahan iman tina pangajaran para nabi. Kitu, ku maksud ngébréhkeun pangajaran musafir anu geus disebutkeun ieu, dina undakan kadalapan Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ الْاَنْبِيَاءِ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟْﺒَﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪِّﻗَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻗَﺔِ. Tuluy, nalika éta musafir anu néangan, anu meunang rasa nikmat hakékat anu luhur tina kakuatan iman, datang ti majelis para nabi alaihimus salam, para ahli anu jembar élmuna, mujtahid jeung panalungtik anu disebut ashfiya jeung shiddiqin, anu ngabuktikeun naon anu ditepikeun ku para nabi (alaihimus salam) ku dalil anu pasti tur kuat dina wangun ‘ilmul yaqîn, ngageroan anjeunna ka rohangan pangajaranana. Anjeunna ogé asup, sarta ningali yén: Rébuan jalma anu kacida pinterna jeung ratusan rébu panalungtik anu taliti sarta luhur, ku nalungtik kalayan jero nepi ka teu nyésakeun ragu saurat buuk ogé, ngabuktikeun pasualan iman anu netepkeun ayana hiji hal, utamana yén Alloh mustahil henteu aya sarta yén Mantenna tunggal. Enya, sanajan kamampuh jeung jalan maranéhna béda-béda, kasapukan maranéhna dina dasar jeung rukun iman, sarta sandaran unggal-unggalna kana dalil anu kuat tur pasti, mangrupa hiji bukti anu ngan bisa dilawan lamun tiasa miboga kapinteran jeung kamampuh nalungtik anu sarua jeung gabungan maranéhna, sarta manggihan hiji dalil anu sarua jeung sakabéh dalil maranéhna. Lamun henteu, jalma-jalma anu mungkir éta ngan bisa ngalawan ku kabodoan jeung kabodoan anu leuwih parna, ku mungkir, sarta ku keukeuh jeung meremkeun panon dina pasualan anu mungkir ayana hiji hal anu henteu dibuktikeun. Jalma anu meremkeun panonna ngan ngarobah beurang jadi peuting pikeun dirina sorangan. Musafir ieu terang yén cahaya anu disebarkeun ku guru-guru anu dipihormat sarta jembar élmuna di rohangan pangajaran anu megah tur lega ieu geus nyaangan satengah bumi salila leuwih ti sarébu taun. Anjeunna manggihan hiji kakuatan rohani anu, sanajan sakabéh jalma anu mungkir kumpul, moal ngabingungkeun atawa ngoyagkeun anjeunna saurat buuk ogé. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran anu ditampi ku musafir ti rohangan pangajaran ieu, dina undakan kasalapan Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ الْاَصْفِيَاءِ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﺑَﺮَﺍﻫ۪ﻴﻨِﻬِﻢُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘَّﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَّﻔِﻘَﺔِ. Tuluy, nalika musafir anu ngémut éta, anu kacida hayangna ningali cahaya jeung rasa nikmat dina beuki kuat sarta kabukana iman, jeung dina kamajuan tina darajat ‘ilmul yaqîn kana undakan ‘ainul yaqîn, datang ti madrasah, rébuan jeung jutaan mursyid suci ngageroan anjeunna ka dergah. Para mursyid éta digawé pikeun ngahontal hakékat, geus nepi ka anu hak sarta ‘ainul yaqîn, di hiji tekke, hiji khanqah, tempat zikir, jeung tempat pituduh anu kacida pinuh ku limpahan jeung cahaya, anu legana kawas gurun sarta beuki lega ku gabungna tekke leutik jeung zawiyah anu teu aya watesna, dina kalangkang jalan agung Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ sarta mi'raj Kangjeng Nabi Ahmad ﷺ. Anjeunna ogé asup, sarta ningali yén: Mursyid-mursyid anu miboga paningal batin jeung karamat éta, dumasar kana kabukana hakékat, panitén, jeung karamatna, sacara sapuk nyarios لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّاهُوَ, bari ngumumkeun ka jagat raya yén Gusti mustahil henteu aya sarta yén Mantenna tunggal. Sakumaha mikawanoh panonpoé ku tujuh warna dina cahayana, anjeunna niténan sacara ‘ainul yaqîn kumaha écés tur caangna hiji hakékat anu disahkeun sacara sapuk ku jalma-jalma suci anu kacida pinterna sarta ahli makrifat anu caang éta. Maranéhna aya dina warna-warna caang anu béda-béda, rupa-rupa warna anu moncorong, tarekat anu béda-béda tur ngandung hakékat, jalan anu béda-béda tur leres, sarta rupa-rupa cara rohani anu hak, anu tajalli tina cahaya Panonpoé Azali ku tujuh puluh warna, meureun malah saloba asmaul husna. Anjeunna ningali yén kasapukan para nabi (alaihimus salam), kasapukan ashfiya, silih saluyuna para wali, sarta ngahijina tilu kasapukan ieu, leuwih caang batan cahaya beurang anu némbongkeun panonpoé. Kitu, minangka isyarat ringkes kana limpahan anu ditampi ku tamu ieu ti tekke, dina undakan kasapuluh Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ الْاَوْلِيَاءِ ﺑِﻜَﺸْﻔِﻴَّﺎﺗِﻬِﻢْ ﻭَ ﻛَﺮَﺍﻣَﺎﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺤَﻘَّﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻗَﺔِ. Tuluy musafir dunya éta, anu terang yén kasampurnaan manusa anu pangpentingna jeung panggedéna, meureun malah sumber jeung dasar sakabéh kasampurnaan manusa, nyaéta cinta ka Alloh anu lahir tina iman ka Alloh jeung makrifat ka Alloh, ngangkat sirahna sarta ningali langit, kalayan pikiran hayang maju deui dina kakuatan iman jeung kabukana makrifat, ku sakabéh kakuatan jeung daya lemes rohanina. Anjeunna nyarios ka akalna: “Ku sabab hal anu pangajénna di jagat raya nyaéta kahirupan, sarta sagala anu aya di jagat raya ditungkulkeun pikeun kahirupan; ku sabab anu pangajénna di antara mahluk hirup nyaéta anu boga roh, sarta anu pangajénna di antara anu boga roh nyaéta anu boga kasadaran; sarta ku sabab pikeun ajén ieu, bumi unggal abad, unggal taun dieusian tuluy dikosongkeun pikeun terus ngalobaan mahluk hirup, tangtu jeung pasti langit anu megah tur dipapaésan ieu ogé miboga warga jeung pangeusi anu luyu jeung dirina, tina mahluk anu hirup, boga roh, sarta boga kasadaran. Kajadian ningali malaikat jeung nyarios sareng maranéhna, saperti Jibril (as) anu ngawujud sarta katémbong ku para sahabat di payuneun Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, geus diturunkeun jeung diriwayatkeun sacara mutawatir ti baheula. Lamun kitu, muga-muga abdi ogé bisa patepang jeung pangeusi langit sarta terang naon pikiran maranéhna, sabab ucapan anu pangpentingna ngeunaan Gusti Khâliq jagat raya nyaéta ucapan maranéhna.” Nalika anjeunna keur ngémut kitu, ujug-ujug anjeunna ngadéngé sora ti langit kieu: “Ku sabab anjeun hoyong patepang sareng kami sarta ngadéngé pangajaran kami, terang yén: kana pasualan iman anu datang ngaliwatan kami ka sakabéh nabi, utamana ka Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ sarta Al-Qur'an Mu‘jizul Bayân, kami anu pangheulana iman. Sarta sakabéh roh anu hadé anu kaasup golongan kami, anu ngawujud sarta katémbong ku manusa, tanpa iwal sarta sacara sapuk, geus nyaksian yén Gusti Khâliq jagat raya ieu mustahil henteu aya, sarta nyaksian katunggalan jeung sipat-sipat suci-Na, jeung nepikeun béja anu silihsaluyu sarta cocog. Béja anu teu aya watesna ieu silih saluyu tur silih cocog, sarta janten hiji pituduh pikeun anjeun kawas panonpoé.” Anjeunna terang yén éta anu diucapkeun ku maranéhna, sarta cahaya imanna moncorong, naék ti bumi ka langit. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran anu ditampi ku musafir ieu ti malaikat, dina undakan kasabelas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺍﻟْﻤَﻠٰﺌِﻜَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻤَﺜِّﻠ۪ﻴﻦَ لِاَنْظَارِ ﺍﻟﻨَّﺎﺱِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺘَﻜَﻠِّﻤ۪ﻴﻦَ ﻣَﻊَ ﺧَﻮَﺍﺹِّ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﺑِﺎِﺧْﺒَﺎﺭَﺍﺗِﻬِﻢُ ﺍﻟْﻤُﺘَﻄَﺎﺑِﻘَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﻓِﻘَﺔِ. Tuluy, ku sabab tamu anu pinuh ku rasa panasaran jeung kahayang éta geus meunang pangajaran dina alam anu katémbong, dina sudut jasmani jeung bahan, sarta tina basa ucapan jeung basa kaayaan golongan-golongan anu bisa karasa ku pancaindra, anjeunna hoyong ngalalana jeung nalungtik hakékat bari niténan alam gaib jeung alam barzakh ogé. Harita panto akal anu lempeng tur dicaangan, sarta haté anu séhat tur caang, kabuka. Éta aya dina unggal golongan umat manusa sarta ibarat siki dina diri manusa, anu jadi buah jagat raya; sanajan leutik, éta bisa ngalegaan sacara rohani sakumaha legana jagat raya. Anjeunna ningali yén éta mangrupa barzakh manusa di antara alam gaib jeung alam anu katémbong, sarta hubungan jeung silihurusan dua alam éta, pikeun manusa, lumangsung dina titik-titik éta. Ku kituna, anjeunna nyarios ka akal jeung haténa sorangan: Hayu, jalan anu nuju ka hakékat ngaliwatan panto anu sarupa jeung anjeun ieu leuwih pondok. Urang kedah meunang mangpaat ku niténan sipatna dina iman, kaayaan, jeung warna-warnana, lain ku cara urang meunang pangajaran tina basa ucapan dina jalan-jalan séjén. Anjeunna mimiti nalungtik, sarta ningali yén: Kayakinan anu pageuh tur jadi sipat sakabéh akal anu lempeng tur caang dina iman jeung tauhid silihsaluyu, sarta kapercayaan jeung kayakinan anu ajeg tur tengtrem silihcocog, sanajan kamampuhna kacida béda-bédana sarta mazhabna papisah jeung patukang tonggong. Jadi, éta geus nyarande jeung kabeungkeut kana hiji hakékat anu henteu robah, sarta akarna geus asup kana hiji hakékat anu pageuh, henteu pegat. Lamun kitu, kasapukan akal-akal ieu dina iman, dina kayakinan yén Alloh mustahil henteu aya, jeung dina tauhid téh hiji ranté cahaya anu moal pegat, sarta hiji jandéla anu caang anu kabuka ka hakékat. Sarta anjeunna ningali yén: Kabukana hakékat jeung panitén sakabéh haté anu séhat tur caang éta dina rukun iman, kalayan sapuk, tengtrem, sarta kataji, silihsaluyu sarta cocog dina tauhid, sanajan jalan-jalanna papisah jeung cara rohanina béda-béda. Jadi, haté-haté anu caang ieu, anu unggal-unggalna mangrupa arsy leutik makrifat Rabbani jeung eunteung Shamadani anu ngawengku loba hal, anu nyanghareup, ngahontal, sarta némbongkeun hakékat, téh jandéla-jandéla anu kabuka nyanghareup ka panonpoé hakékat. Sakabéhna babarengan mangrupa hiji eunteung pangagungna, kawas hiji sagara anu sakaligus ngeunteungkeun panonpoé. Kasapukan maranéhna yén Alloh mustahil henteu aya sarta yén Mantenna tunggal mangrupa pituduh anu pangsampurnana sarta mursyid anu pangagungna, anu moal salah jalan jeung moal nyasarkeun. Sabab dina sagala hal, teu mungkin pisan yén sangkaan salian ti hakékat, pikiran anu henteu ngandung hakékat, atawa sipat anu henteu boga dasar, bisa ngabobodo sakabéh panon anu kacida gedé tur seukeutna ieu sakaligus, kalayan terus-terusan tur pageuh, nepi ka salah dina panitén indrawina. Anjeunna ngarti yén malah jalma-jalma sofis anu bodo, anu mungkir jagat raya ieu, moal narima akal anu ruksak tur buruk anu nganggap éta mungkin; maranéhna bakal nampikna. Anjeunna sareng akal sarta haténa sorangan babarengan nyarios, “Âmentü billah.” Kitu, minangka isyarat ringkes kana makrifat iman anu ditampi ku musafir ieu tina akal anu lempeng jeung haté anu dicaangan, dina undakan kadua belas jeung katilu belas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺍﻟْﻌُﻘُﻮﻝِ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻘ۪ﻴﻤَﺔِ ﺍﻟْﻤُﻨَﻮَّﺭَﺓِ ﺑِﺎِﻋْﺘِﻘَﺎﺩَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﻓِﻘَﺔِ ﻭَ ﺑِﻘَﻨَﺎﻋَﺎﺗِﻬَﺎ ﻭَ ﻳَﻘ۪ﻴﻨِﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻄَﺎﺑِﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺗَﺨَﺎﻟُﻒِ الْاِسْتِعْدَادَاتِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺬَﺍﻫِﺐِ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ ﺍﻟْﻘُﻠُﻮﺏِ ﺍﻟﺴَّﻠ۪ﻴﻤَﺔِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﺑِﻜَﺸْﻔِﻴَّﺎﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻄَﺎﺑِﻘَﺔِ ﻭَ ﺑِﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺍﺗِﻬَﺎ ﺍﻟْﻤُﺘَﻮَﺍﻓِﻘَﺔِ ﻣَﻊَ ﺗَﺒَﺎﻳُﻦِ ﺍﻟْﻤَﺴَﺎﻟِﻚِ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﺸَﺎﺭِﺏِ. Tuluy musafir anu ningali alam gaib ti deukeut sarta ngumbara dina akal jeung haté éta, ku rasa panasaran kana naon anu diucapkeun ku alam gaib, ngetrok éta panto ogé ku pikiran kieu: Ku sabab dina alam jasmani anu katémbong ieu, kalayan écés dipikaharti yén di balik tabir gaib aya hiji Zat anu hoyong ngenalkeun diri-Na ku karya ciptaan-Na anu teu aya watesna, anu sakitu dipapaésan jeung pinuh ku seni; hoyong dipikacinta ku ni'mat-Na anu teu aya tungtungna, anu sakitu amis tur éndah; sarta hoyong ngawartosan kasampurnaan-Na anu nyumput ku karya-Na anu teu kawilang, anu sakitu matak pikahélokeun sarta pinuh ku kaparigelan, ku lampah anu leuwih écés batan ucapan jeung nyarita, sarta ngawartosan ku basa kaayaan, tangtu jeung pasti, sakumaha ku lampah jeung kaayaan, Mantenna ogé ngadawuh ku ucapan sarta ngenalkeun diri-Na jeung ngalantarankeun diri-Na dipikacinta. Lamun kitu, dina sudut alam gaib, urang kudu mikawanoh Mantenna tina hal-hal anu némbongkeun Mantenna, ceuk anjeunna. Haténa asup ka jero, sarta ku panon akal ningali yén: Hakékat wahyu, ku bukti anu kacida kuatna, lumaku di unggal tempat alam gaib, dina unggal waktu. Hiji kasaksian ngeunaan ayana Alloh jeung tauhid anu jauh leuwih kuat batan kasaksian jagat raya jeung mahluk datang ti Gusti 'Allâmul-Ghuyûb ngaliwatan hakékat wahyu jeung ilham. Mantenna henteu ngantep pangaweruh ngeunaan diri-Na, ayana-Na, jeung katunggalan-Na ngan gumantung kana kasaksian karya ciptaan-Na. Mantenna nyalira ngadawuh ku kalam azali anu pantes pikeun diri-Na. Kalam Gusti anu aya sarta ningali di unggal tempat ku élmu jeung kakawasaan-Na ogé teu aya watesna; sakumaha harti kalam-Na ngenalkeun Mantenna, ku ngadawuh, Mantenna ogé ngenalkeun diri-Na kalayan sipat-sipat-Na. Enya, anjeunna terang yén ku riwayat mutawatir saratus rébu nabi (alaihimus salam), ku kasapukan béja-béjana dina perkara narima wahyu Ilahi, sarta ku dalil jeung mujijat kitab-kitab suci jeung suhuf ti langit—anu dibenerkeun ku mayoritas mutlak umat manusa, jadi pituduh jeung panutan maranéhna, sarta mangrupa buah wahyu jeung wahyu anu kasaksian—hakékat wahyu téh nyata sarta geus kabuktian nepi ka écés pisan. Anjeunna ngarti yén hakékat wahyu ngébréhkeun sarta maparin lima hakékat suci: Kahiji: Ngadawuh nurutkeun akal jeung pamahaman manusa, anu disebut اَلتَّنَزُّلَاتُ الْاِلٰهِيَّةُ ﺍِﻟٰﻰ ﻋُﻘُﻮﻝِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ, mangrupa Gusti nurunkeun dawuh-Na kana tingkat pamahaman manusa. Enya, Gusti anu ngajantenkeun sakabéh mahluk anu boga roh bisa nyarita sarta uninga kana omonganana, tangtu Mantenna nyalira ogé ngiring kana omongan éta ku dawuh-Na; ieu diperedih ku rububiyah. Kadua: Gusti anu nyiptakeun jagat raya pikeun ngenalkeun diri-Na, ku sakitu lobana waragad anu teu aya watesna, ti tungtung ka tungtung pinuh ku hal-hal anu matak pikahélokeun, sarta ngajantenkeun rébuan létah nyaritakeun kasampurnaan-Na, tangtu ogé bakal ngenalkeun diri-Na ku dawuh-Na nyalira. Katilu: Sakumaha Mantenna ngabales sacara nyata kana munajat jeung sukur manusa anu sajati, anu pangpilihanna, pangbutuhna, panglemesna, sarta panghayangna di antara sakabéh anu aya, ngabales ogé ku kalam-Na mangrupa sipat anu diperedih ku Mantenna salaku Gusti Khâliq. Kaopat: Sipat ngadawuh, anu mangrupa pangiring anu mutlak tina élmu jeung kahirupan sarta hiji wujudna anu caang, tangtu aya kalayan ngawengku sagala hal sarta langgeng dina Zat anu kagungan élmu anu ngawengku sagala hal sarta kahirupan anu langgeng. Kalima: Hiji Zat anu maparin kalemahan jeung kahayang, kakurangan jeung kabutuhan, kahariwang kana mangsa hareup, cinta jeung pangibadahan, ka mahluk-Na anu pangdipikacintana, pangpinuhna ku kanyaah sarta panghariwangna, anu pangbutuhna kana tempat nyarande sarta panghayangna manggihan nu kagungan jeung ngawasa dirina, bari miskin jeung lemah, tangtu ngawartosan ayana-Na ka maranéhna ku dawuh-Na; ieu diperedih ku kailahian. Anjeunna ngarti yén wahyu-wahyu umum ti langit, anu kalayan sapuk nuduhkeun ayana jeung katunggalan Gusti Wâjibul Wujûd sarta ngandung hakékat Gusti nurunkeun dawuh-Na kana tingkat pamahaman mahluk, ngenalkeun diri-Na salaku Rabb, ngabales kalayan sipat Rahman, ngadawuh kalayan kasucian-Na, sarta ngawartosan ayana-Na kalayan sipat Shamad, mangrupa hiji bukti anu leuwih kuat batan sorot cahya panonpoé anu nyaksian ayana panonpoé dina waktu beurang. Tuluy anjeunna ningali kana ilham, sarta mendakan yén: Ilham anu leres, sanajan dina hiji sisi sarupa jeung wahyu sarta mangrupa hiji rupa dawuh Rabbani, miboga dua bédana: Kahiji: Wahyu anu leuwih luhur pisan batan ilham, lolobana ngaliwatan malaikat, ari ilham lolobana tanpa perantara. Contona, sakumaha hiji raja miboga dua cara nyarios jeung maparin paréntah. Anu hiji: Ku kaluhuran karajaan sarta kakawasaanana anu umum, anjeunna ngutus hiji ajudanna ka hiji gubernur. Pikeun némbongkeun kaluhuran kakawasaan éta jeung pentingna paréntahna, kadang anjeunna ngayakeun hiji pasamoan babarengan jeung éta perantara. Sanggeusna paréntah karajaan ditepikeun. Anu kadua: Anjeunna nyarios sacara husus ngaliwatan telepon hususna, jeung hiji palayan deukeut atawa hiji rahayat biasa anu miboga hubungan husus sarta urusan leutik jeung pribadina, kalayan pribadina sorangan, lain ku gelar kasultanan sarta ngaran umum karajaan. Kitu ogé, sakumaha Gusti Raja Azali ngadawuh ku wahyu jeung ilham anu ngawengku loba hal anu ngaladénan wahyu, kalayan nami Rabb sakabéh alam sarta gelar Khâliq jagat raya, Mantenna ogé miboga hiji cara ngadawuh sacara husus, tapi di balik tabir, nurutkeun kamampuh maranéhna, kalayan Mantenna minangka Rabb jeung Khâliq unggal individu sarta unggal mahluk hirup. Bédana anu kadua: Wahyu teu boga kalangkang, murni, sarta husus pikeun jalma-jalma pilihan. Ari ilham boga kalangkang, warna-warnana campur, sarta umum. Ku rupa-rupa jinisna anu loba pisan, saperti ilham malaikat, ilham manusa, jeung ilham sasatoan, éta ngabentuk hiji dasar anu jadi sarana ngalobaan kalimah-kalimah Rabbani saloba tétés sagara. Anjeunna ngarti yén éta ngajelaskeun hiji sisi tina ayat ﻟَﻮْ ﻛَﺎﻥَ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮُ ﻣِﺪَﺍﺩًﺍ ﻟِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺭَﺑّ۪ﻰ ﻟَﻨَﻔِﺪَ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮُ ﻗَﺒْﻞَ ﺍَﻥْ ﺗَﻨْﻔَﺪَ ﻛَﻠِﻤَﺎﺕُ ﺭَﺑّ۪ﻰ. Tuluy anjeunna ningali kana hakékat, hikmah, jeung kasaksian ilham, sarta mendakan yén: Hakékat, hikmah, jeung hasilna diwangun ku opat cahaya. Kahiji: Sakumaha Mantenna ngalantarankeun diri-Na dipikacinta ku mahluk-Na sacara nyata, ngalantarankeun diri-Na dipikacinta ogé ku dawuh, ku ayana Mantenna, sarta ku paguneman—anu disebut kanyaah Ilahi—diperedih ku sipat Wadud jeung Rahman. Kadua: Sakumaha Mantenna ngawaler do'a hamba-hamba-Na sacara nyata, ngawaler ogé ku dawuh di balik tabir mangrupa sipat anu diperedih ku sipat Rahîm. Katilu: Sakumaha Mantenna sacara nyata nulungan mahluk-Na anu katibanan musibah beurat sarta kaayaan anu parna, kana panyuhun pitulung, jerit, jeung panyuhunana anu daria, sumping pikeun nulungan ogé ku dawuh-dawuh ilham anu hartina Mantenna ngadawuh dina hiji rupa, mangrupa hal anu diperedih ku rububiyah. Kaopat: Sakumaha Mantenna ngajantenkeun ciptaan-Na anu boga kasadaran—anu kacida lemahna, kacida teu mampuhna, kacida miskinna, loba pisan kabutuhanna, sarta kacida butuh jeung hayangna manggihan nu kagungan, nangtayungan, ngatur, jeung ngajaga dirina—ngarasakeun ayana, kahadiran, jeung pangayoman-Na sacara nyata, ngajantenkeun maranéhna ngarasakeun kahadiran jeung ayana-Na ogé ku dawuh, dina balik tabir sababaraha ilham anu leres anu dianggap mangrupa hiji rupa dawuh Rabbani, sacara husus anu nyanghareup ka hiji mahluk dina hiji sisi, nurutkeun kamampuhna, ngaliwatan telepon haténa, téh mutlak diperedih ku kanyaah kailahian jeung rohmat rububiyah. Kitu anu dipikaharti ku anjeunna. Tuluy anjeunna ningali kana kasaksian ilham, sarta mendakan: Sakumaha upama panonpoé boga kasadaran jeung kahirupan, sarta dina kaayaan éta tujuh warna dina cahayana mangrupa tujuh sipatna, dina sisi éta panonpoé bakal miboga hiji cara nyarita ku sorot cahya jeung pantulan anu aya dina cahayana. Dina kaayaan kitu, sakumaha bakal katingali langsung yén gambaran jeung pantulanana aya dina barang-barang anu tembus cahaya, yén panonpoé nyarita jeung unggal eunteung, unggal barang anu herang, beling, gelembung, tétés, malah partikel anu tembus cahaya, nurutkeun kamampuh unggal-unggalna; ngawaler kabutuhanna; sakabéhna nyaksian ayana panonpoé; sarta euweuh hiji pagawéan anu ngahalangan pagawéan séjén, jeung euweuh hiji omonganana anu ngaganggu omongan séjén... Kitu pisan deui, kalayan écés dipikaharti yén dawuhan Panonpoé anu Langgeng Salawasna, anu mangrupa Gusti Sultan Dzul-Jalâl ti azali nepi ka abadi sarta Gusti Khâliq anu mulya, Dzul-Jamâl, pikeun sakabéh anu aya, ogé tajalli luyu jeung kamampuh unggal hal, kalayan ngawengku sakabéhna, saperti élmu jeung kakawasaan-Na. Euweuh hiji patarosan anu ngahalangan patarosan séjén, hiji pagawéan anu ngahalangan pagawéan séjén, atawa hiji dawuhan anu ngahalangan dawuhan séjén, sarta henteu pacampur. Anjeunna terang, ku ‘ilmul yaqîn anu deukeut kana ‘ainul yaqîn, yén sakabéh tajalli, dawuhan, jeung ilham éta, unggal-unggalna sarta babarengan sacara sapuk, nuduhkeun jeung nyaksian yén Panonpoé Azali éta hadir sarta mustahil henteu aya, ogé nyaksian katunggalan-Na jeung kaésaan-Na dina unggal hal. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran makrifat anu ditampi ku tamu anu pinuh ku rasa panasaran ieu ti alam gaib, dina undakan kaopat belas jeung kalima belas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍَﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ الْاَحَدُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺟْﻤَﺎﻉُ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍﻟْﻮَﺣْﻴَﺎﺕِ ﺍﻟْﺤَﻘَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻀَﻤِّﻨَﺔِ لِلتَّنَزُّلَاتِ الْاِلٰهِيَّةِ ﻭَ ﻟِﻠْﻤُﻜَﺎﻟَﻤَﺎﺕِ ﺍﻟﺴُّﺒْﺤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ ﻟِﻠﺘَّﻌَﺮُّﻓَﺎﺕِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻭَ لِلْمُقَابَلَاتِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻋِﻨْﺪَ ﻣُﻨَﺎﺟَﺎﺓِ ﻋِﺒَﺎﺩِﻩ۪ وَلِلْاِشْعَارَاتِ ﺍﻟﺼَّﻤَﺪَﺍﻧِﻴَّﺔِ ﻟِﻮُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻟِﻤَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕُ الْاِلْهَامَاتِ ﺍﻟﺼَّﺎﺩِﻗَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺘَﻀَﻤِّﻨَﺔِ ﻟِﻠﺘَّﻮَﺩُّﺩَﺍﺕِ الْاِلٰهِيَّةِ ﻭَ لِلْاِجَابَاتِ ﺍﻟﺮَّﺣْﻤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻟِﺪَﻋَﻮَﺍﺕِ ﻣَﺨْﻠُﻮﻗَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ لِلْاِمْدَادَاتِ ﺍﻟﺮَّﺑَّﺎﻧِﻴَّﺔِ لِاِسْتِغَاثَاتِ ﻋِﺒَﺎﺩِﻩ۪ ﻭَ لِلْاِحْسَاسَاتِ ﺍﻟﺴُّﺒْﺤَﺎﻧِﻴَّﺔِ ﻟِﻮُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻟِﻤَﺼْﻨُﻮﻋَﺎﺗِﻪ۪. Tuluy musafir dunya éta nyarios ka akalna: Ku sabab abdi néangan Gusti Nu Kagungan sareng Khâliq abdi ngaliwatan sagala anu aya di jagat raya ieu, tangtu saméméh sagala hal urang kedah babarengan angkat ka jaman kabagjaan pikeun nganjang ka Kangjeng Nabi Muhammad urang Arab ﷺ sarta naroskeun saha anu abdi téangan ka anjeunna. Anjeunna anu pangsohorna di antara sagala anu aya ieu, sarta malah ku pangakuan musuh-musuhna, anu pangsampurnana, pangluhurna minangka panglima, pangsohorna minangka pangawasa, pangluhurna dina ucapan, pangcaangna dina akal, sarta anu nyaangan opat belas abad ku kaunggulanana jeung Al-Qur'an anu dicandakna. Ku nyarios kitu, musafir asup ka éta jaman babarengan jeung akalna, sarta ningali yén: Éta jaman saéstuna geus jadi jaman kabagjaan umat manusa ku ayana anjeunna ﷺ. Sabab anjeunna geus ngajadikeun hiji bangsa anu pangbadawina sarta pangteu bisana maca jeung nulis jadi guru jeung pangawasa dunya dina waktu anu pondok, ngaliwatan cahaya anu dicandakna. Sarta musafir nyarios ka akalna: Urang kudu terang heula, dina hiji tingkat, ajén anjeunna ﷺ anu luar biasa ieu, kaleresan dawuhna, sarta kajujuran béja-béjana, tuluy naroskeun Gusti Khâliq urang ka anjeunna. Ku nyarios kitu, anjeunna mimiti nalungtik. Tina dalil-dalil pasti anu teu aya watesna anu dipanggihna, di dieu ngan salapan anu ngawengku loba hal anu bakal diisyaratkeun hiji-hiji kalayan ringkes. Kahiji: Dina anjeunna ﷺ aya sakabéh ahlak jeung sipat anu hadé—malah diaku ogé ku musuh-musuhna—sarta ratusan mujijat katémbong tina pananganana ku riwayat anu pasti, anu sabagianna mutawatir: saperti bulan beulah jadi dua ku isyarat hiji ramo anjeunna, sakumaha écésna ayat-ayat ﻭَ ﺍﻧْﺸَﻖَّ ﺍﻟْﻘَﻤَﺮُ ٭ ﻭَﻣَﺎ ﺭَﻣَﻴْﺖَ ﺍِﺫْ ﺭَﻣَﻴْﺖَ ﻭَﻟٰﻜِﻦَّ ﺍﻟﻠّٰﻪَ ﺭَﻣٰﻰ; saeutik taneuh anu dialungkeun ku sakeupeul panangan anjeunna ka pasukan musuh asup kana panon sakabéh pasukan éta nepi ka maranéhna kabur; sarta anjeunna masihan cai anu ngalir kawas kautsar tina lima ramona ka pasukanana anu halabhab, nepi ka maranéhna nginum kalayan cukup. Ku sabab leuwih ti tilu ratus mujijat ieu geus dijelaskeun babarengan jeung dalil-dalil pastina dina hiji risalah anu matak pikahélokeun sarta ngandung karamat, anu disebut Mu'cizat-ı Ahmediye ﷺ, nyaéta Mektup Kasalapan Belas, musafir masrahkeun éta ka éta risalah sarta nyarios: Kangjeng Nabi ﷺ anu miboga sakitu lobana ahlak hadé jeung kasampurnaan, sarta sakitu lobana mujijat anu écés, tangtu pangjujurna dina dawuh. Mustahil anjeunna nurunkeun dirina kana tipu daya, bohong, jeung kasalahan, anu mangrupa pagawéan jalma anu teu boga ahlak. Kadua: Dina panangan anjeunna aya hiji paréntah ti Nu Kagungan jagat raya ieu, anu ditampi sarta dibenerkeun ku leuwih ti tilu ratus juta manusa dina unggal abad, sarta Al-Qur'an anu agung, anu mangrupa éta paréntah, matak pikahélokeun dina tujuh sisi. Ku sabab Al-Qur'an ieu mangrupa mujijat dina opat puluh sisi sarta mangrupa dawuh Gusti Khâliq jagat raya, geus dijelaskeun kalayan jéntré, babarengan jeung dalil-dalilna anu kuat, dina hiji risalah sohor anu jadi hiji panonpoé Risale-i Nur, anu dingaranan "Kalimah Kadua Puluh Lima jeung Mu'cizat-ı Kur'aniye", musafir masrahkeun éta ka éta risalah sarta nyarios: Dina Kangjeng Nabi ﷺ anu narjamahkeun sarta nepikeun hiji paréntah anu hak tur hakékat pisan saperti kieu, mustahil aya bohong, sarta bohong moal aya! Sabab éta bakal mangrupa kajahatan kana paréntah sarta panghianatan ka Nu Kagungan paréntah. Katilu: Anjeunna ﷺ datang kalayan syariat, Islam, ubudiyah, do'a, dakwah, jeung iman anu teu aya sarupana sarta moal aya. Anu leuwih sampurna tibatan éta henteu kungsi kapanggih sarta moal kapanggih. Sabab syariat anu mucunghul tina Kangjeng Nabi ﷺ anu henteu tiasa maca sareng nyerat, anu ngatur opat belas abad sarta sapikalima umat manusa kalayan adil, nurutkeun anu hak, sarta taliti, ku hukum-hukumna anu teu aya watesna, teu bisa ditandingkeun. Sarta Islam anu kaluar tina lampah, dawuh, jeung kaayaan Kangjeng Nabi ﷺ anu henteu tiasa maca sareng nyerat, dina unggal abad jadi pituduh jeung tempat rujukan tilu ratus juta manusa; jadi guru jeung pituduh akalna; nyaangan sarta ngabersihan haténa; ngadidik sarta nyucikeun nafsuna; sarta jadi sarana mekarna roh jeung sumber kamajuanana. Dina sisi ieu, éta moal aya sarupana sarta henteu kungsi aya sarupana. Sarta anjeunna pangmajuna dina sakabéh jinis ibadah dina agamana, leuwih takwa sarta langkung sieun ka Alloh ti sakabéh jalma, sarta dina perjuangan jeung kasusah anu luar biasa anu terus lumangsung, anjeunna ngalaksanakeun ubudiyah kalawan lengkep, nepi ka rusiah-rusiahna anu panghalusna. Anjeunna ngalaksanakeunana tanpa nyonto saha waé, kalayan harti anu lengkep, bari mangrupa nu ngamimitian tapi pangsampurnana, sarta ngahijikeun awal jeung ahir. Tangtu ieu moal kapanggih sarupana sarta henteu kungsi kapanggih sarupana. Sarta tina rébuan do'a jeung munajatna, ku Cevşenü'l-Kebir anjeunna ngajelaskeun sipat Gusti Rabb-na ku makrifat Rabbani anu sakitu luhurna, dina darajat anu sakitu luhurna, nepi ka para ahli makrifat jeung para wali anu datang ti jaman harita, sanajan ngumpulkeun pikiran maranéhna, henteu bisa ngahontal éta undakan makrifat sarta éta darajat ngajelaskeun sipat-Na. Ieu némbongkeun yén dina do'a ogé anjeunna teu aya tandinganana. Jalma anu ningali tempat dijelaskeunana harti anu ringkes pisan tina hiji bagian di antara salapan puluh salapan bagian Cevşenü'l-Kebir dina awal Risale-i Münâcat bakal nyarios yén Cevşen ogé teu aya sarupana. Sarta dina nepikeun karosulan jeung ngajak manusa ka anu hak, anjeunna némbongkeun kakuatan, sikep ajeg, sarta kawani anu kacida luhurna. Sanajan nagara-nagara gedé jeung agama-agama gedé, malah bangsa, suku, sarta pamanna ngalawan anjeunna kalayan sengit, anjeunna henteu némbongkeun ragu, gimir, atawa sieun saeutik ogé. Anjeunna nangtang sakabéh dunya nyalira, ngalaksanakeun éta nepi ka hasil, sarta ngajadikeun Islam mingpin dunya. Éta ngabuktikeun yén dina nepikeun jeung ngajak ogé, anjeunna henteu kungsi aya tandinganana sarta moal aya tandinganana. Sarta dina iman, anjeunna miboga kakuatan anu kacida luar biasa, kayakinan anu matak pikahélokeun, iman anu mekar kalayan cara anu matak hélok sakumaha mujijat, sarta kayakinan luhur anu nyaangan dunya. Sanajan sakabéh pikiran jeung kapercayaan anu ngawasa jaman harita, hikmah para filsuf, sarta élmu para pamingpin rohani ngalawan, patukang tonggong, jeung mungkir anjeunna, éta henteu nimbulkeun ragu, kabingung, kalemahan, atawa bisikan saeutik ogé kana kayakinan, kapercayaan, sandaran, sarta katengtreman anjeunna. Utamana para sahabat sarta sakabéh para wali anu maju dina urusan rohani jeung undakan iman, unggal waktu nampi limpahan tina undakan iman anjeunna sarta manggihan anjeunna dina darajat anu pangluhurna. Éta kalayan écés némbongkeun yén iman anjeunna ogé teu aya tandinganana. Kitu, musafir ngarti yén dina anu miboga syariat anu teu aya tandinganana, Islam anu teu aya sarupana, ubudiyah anu matak pikahélokeun, doa anu luar biasa, dakwah anu dipuji dunya, sarta iman anu mujijat saperti ieu, tangtu dina sagala hal mustahil aya bohong, sarta anjeunna moal ngabobodo. Akalna ogé ngabenerkeun éta. Kaopat: Sakumaha kasapukan para nabi alaihimus salam mangrupa dalil anu kacida kuatna kana ayana jeung kaésaan Gusti, kitu ogé éta mangrupa kasaksian anu kacida pageuhna kana kajujuran jeung karosulan anjeunna ﷺ. Sabab sakabéh sipat suci, mujijat, jeung pancén anu jadi dasar kajujuran sarta kanabian para nabi alaihimus salam, aya dina anjeunna ﷺ dina tingkat anu pangluhurna; ieu dibenerkeun ku sajarah. Jadi, sakumaha ku basa ucapan maranéhna geus ngabéjakeun kadatangan anjeunna ﷺ sarta masihan wartos gumbira ka manusa dina Taurat, Injil, Zabur, jeung suhufna—leuwih ti dua puluh sarta anu écés pisan tina isyarat-isyarat anu ngandung wartos gumbira éta dina kitab-kitab suci geus dijelaskeun kalayan hadé sarta dibuktikeun dina Mektup Kasalapan Belas—kitu ogé ku basa kaayaan, nyaéta ku kanabian jeung mujijatna, maranéhna ngabenerkeun anjeunna anu pangmajuna sarta pangsampurnana dina jalan jeung pancén maranéhna, sarta ngesahkeun naon anu ditepikeun ku anjeunna. Sakumaha maranéhna nuduhkeun kaésaan Gusti ku basa ucapan sarta kasapukan, kitu ogé ku basa kaayaan sarta kasapukan maranéhna nyaksian kajujuran anjeunna. Kitu anu dipikaharti ku musafir. Kalima: Sakumaha rébuan wali anu ngahontal anu hak, hakékat, kasampurnaan, karamat, kabukana hakékat, jeung panitén batin ngaliwatan prinsip, didikan, sarta ku nuturkeun jeung ngiring anjeunna, nuduhkeun kaésaan Gusti, maranéhna ogé nyaksian kajujuran jeung karosulan anjeunna anu jadi guruna, kalayan sapuk sarta silihsaluyu. Musafir ningali yén maranéhna niténan sabagian béja anu ditepikeun ku anjeunna tina alam gaib ngaliwatan cahaya kawalian, sarta yakin jeung ngabenerkeun sakabéhna ku cahaya iman, boh dina wangun ‘ilmul yaqîn, ‘ainul yaqîn, atawa haqqul yaqîn. Ieu némbongkeun darajat kaleresan jeung kajujuran anjeunna anu jadi guruna, kawas panonpoé. Kagenep: Jutaan ashfiya anu taliti, shiddiqin anu nalungtik hakékat, sarta filsuf mukmin anu kacida pinterna, anu ngahontal undakan pangluhurna dina élmu ku pangajaran jeung didikan hakékat-hakékat suci anu dicandak, élmu-élmu luhur anu ditepikeun pikeun kahiji kalina, sarta makrifat Ilahi anu disingkabkeun ku anjeunna, sanajan anjeunna henteu tiasa maca sareng nyerat, sakumaha kalayan sapuk ngabuktikeun sarta ngabenerkeun kaésaan Gusti, anu jadi dasar pangutama anu ditepikeun ku anjeunna, ku dalil-dalil anu kuat, kitu ogé maranéhna sapuk nyaksian yén guru anu pangagungna ieu leres sarta yén dawuhna mangrupa hakékat. Ieu téh hiji bukti kana karosulan jeung kajujuranana anu écés kawas beurang. Contona, Risale-i Nur kalayan saratus bagianna téh ngan hiji dalil kana kajujuran anjeunna. Katujuh: Hiji golongan gedé anu disebut kulawarga jeung sahabat, anu sanggeus para nabi pangsohorna di antara umat manusa ku kajembaran panitén, kamampuh ngarti, jeung kasampurnaan, sarta pangdipihormatna, pangkasohorna, pangtaatna kana agama, sarta seukeut paniténna, geus nalungtik, mariksa, sarta niténan sakabéh kaayaan, pikiran, jeung kaayaan hirup anjeunna, boh anu nyumput boh anu katémbong, kalayan kahayang anu lengkep, katiténan anu kacida luhurna, sarta daria pisan. Hasilna, pangakuan maranéhna anu teu oyag, kalayan sapuk sarta babarengan, yén anjeunna pangjujurna, pangluhurna, pangbenerna, sarta pangpinuhna ku hakékat di dunya, jeung iman maranéhna anu kuat, mangrupa hiji dalil kawas beurang anu nuduhkeun cahaya panonpoé. Kitu anu dipikaharti ku musafir. Kadalapan: Sakumaha jagat raya ieu nuduhkeun Gusti anu nyiptakeun, nyerat, sarta ngahiasna, anu ngadamelna, ngatur sarta nyusunna, sarta ku masihan rupa, netepkeun ukuran, jeung ngatur, ngawasana kawas hiji karaton, hiji kitab, hiji paméran, sarta hiji tempat pikeun ditingali, kitu ogé jagat raya ieu meredih jeung nungtut hiji juru wartos anu luhur, hiji panyingkab anu jujur, hiji guru anu nalungtik hakékat, sarta hiji pangajar anu leres. Anjeunna kudu terang sarta ngawartosan maksud-maksud Ilahi dina ciptaan jagat raya, ngajarkeun hikmah-hikmah Rabbani dina robah-robahna, masihan pangajaran ngeunaan hasil gerak-gerakna anu ngalaksanakeun pancén, ngumumkeun ajén dina hakékatna jeung kasampurnaan sagala anu aya di jerona, sarta ngébréhkeun harti-harti kitab anu agung éta. Ku sabab éta nuduhkeun yén anjeunna pasti kudu aya, musafir terang yén jagat raya tangtu nyaksian kaleresan anjeunna anu ngalaksanakeun pancén-pancén ieu leuwih ti saha waé, sarta yén anjeunna mangrupa hiji utusan anu pangluhurna tur jujur ti Gusti Khâliq jagat raya ieu. Kasalapan: Ku sabab aya hiji Zat di balik tabir anu hoyong mintonkeun kaparigelan-Na sarta kasampurnaan seni-Na ku karya ciptaan-Na anu pinuh ku seni jeung hikmah ieu; hoyong ngenalkeun diri-Na sarta ngalantarankeun diri-Na dipikacinta ku mahluk-Na anu teu aya tungtungna, anu dipapaésan jeung dihias ieu; hoyong ditarimakeun sukur sarta dipuji ku ni'mat-Na anu teu kawilang, anu ngeunah sarta ajénan ieu; sarta hoyong ngajantenkeun mahluk ibadah ka rububiyah-Na kalayan ngarasa kahutangan budi, ngahaturkeun sukur, sarta pinuh ku pangibadahan, ku didikan jeung pasokan kadaharan anu umum, anu pinuh ku kanyaah jeung pangayoman, malah ku kadaharan jeung jamuan Rabbani anu disayagikeun pikeun nyugemakeun rasa sungut anu panghalusna sarta sakabéh rupa kahayang dahar. Ku lampah jeung palaksanaan anu agung tur megah saperti robahna usum sarta silihganti jeung bédana peuting-beurang, sarta ku kagiatan jeung nyiptakeun anu matak pikasieuneun sarta pinuh ku hikmah, Mantenna hoyong némbongkeun kailahian-Na sarta ngajantenkeun mahluk iman, pasrah, tunduk, jeung taat kana kailahian éta. Ku salawasna nangtayungan kahadéan jeung jalma-jalma anu hadé, ngaleungitkeun kajahatan jeung jalma-jalma anu jahat, sarta ngancurkeun jalma zalim jeung tukang bohong ku tamparan ti langit, Mantenna hoyong némbongkeun kaleresan jeung kaadilan-Na. Tangtu jeung pasti, mahluk anu pangdipikacintana sarta hamba anu pangjujurna di sisi Zat anu gaib éta bakal anjeunna anu disebut Kangjeng Nabi Muhammad urang Quraisy ﷺ: anu ngaladénan kalayan lengkep maksud-maksud-Na anu disebutkeun tadi, ngaréngsékeun sarta nyingkab rusiah jeung tatarucingan ciptaan jagat raya, salawasna meta bari ngawakilan Gusti Khâliq-na, nyuhunkeun pitulung jeung kasuksésan ti Mantenna, sarta nampi pitulung jeung taufik ti Mantenna. Sarta musafir nyarios ka akalna: Ku sabab salapan hakékat anu geus disebutkeun ieu nyaksian kajujuran anjeunna, tangtu ieu manusa mangrupa sumber kahormatan turunan Adam sarta sumber kareueus alam ieu. Anjeunna kacida pantesna disebut "Kareueus Alam" sarta "Kahormatan Turunan Adam". Sarta kaluhuran karajaan rohani Al-Qur'an Mu‘jizul Bayân, anu mangrupa paréntah Rahman dina panangan anjeunna, anu ngawengku satengah bumi, sarta kasampurnaan pribadina jeung sipat-sipatna anu luhur, némbongkeun yén anjeunna jalma anu pangpentingna di alam ieu, sarta dawuh anu pangpentingna ngeunaan Gusti Khâliq urang nyaéta dawuh anjeunna. Hayu, tingali! Kalayan dumasar kana kakuatan ratusan mujijat anu écés, caang, sarta pasti ti anjeunna anu matak pikahélokeun ieu, sarta rébuan hakékat anu luhur jeung dasar dina agamana, dasar sakabéh anu ditepikeun ku anjeunna sarta tujuan sakabéh hirupna nyaéta nuduhkeun jeung nyaksian ayana, katunggalan, sipat-sipat, jeung nami-nami Gusti Wâjibul Wujûd; sarta ngabuktikeun, ngumumkeun, jeung ngawartosan Gusti Wâjibul Wujûd éta. Jadi, panonpoé rohani jagat raya ieu sarta dalil anu pangcaangna ngeunaan Gusti Khâliq urang nyaéta Kangjeng Nabi anu disebut Habibullah, anu kasaksianana dikuatkeun, dibenerkeun, sarta disahkeun ku tilu kasapukan gedé anu moal kabobodo jeung moal ngabobodo. Kahiji: Pangakuan anu sapuk ti jamaah anu caang, anu sohor di sakuliah alam kalayan nami Kulawarga Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, anu ngawengku rébuan quthub jeung wali agung anu miboga panitén seukeut sarta panon anu ningali alam gaib, saperti Imam Ali radhiyallahu 'anhu anu nyarios, "Upami tabir gaib kabuka, kayakinan abdi moal nambahan," sarta Gavs-ı A'zam (ks) anu nalika aya di bumi niténan arsy pangagungna jeung wangun Israfil anu agung. Kadua: Pangakuan anu sapuk ti jamaah sohor anu dipikawanoh di dunya kalayan nami sahabat. Dina hiji bangsa badawi sarta lingkungan anu jalma-jalmana henteu tiasa maca sareng nyerat, maranéhna tadina jauh tina kahirupan sosial jeung pikiran pulitik, henteu boga kitab, sarta aya dina poékna jaman fatrah. Dina waktu anu pondok pisan maranéhna jadi guru, pituduh, diplomat, sarta pangawasa anu adil pikeun bangsa-bangsa jeung pamaréntahan anu pangberadabna, pangloba pangaweruhna, sarta pangmajuna dina kahirupan sosial jeung pulitik, sarta ngatur ti wétan nepi ka kulon kalayan dipuji ku dunya. Maranéhna ngabenerkeun anjeunna ku iman anu kuat, anu ngajantenkeun maranéhna ngorbankeun nyawa jeung harta, bapa jeung sukuna. Katilu: Pangakuan anu silihsaluyu dina darajat ‘ilmul yaqîn ti jamaah agung para ulama anu teu aya watesna, anu nalungtik hakékat sarta jembar élmuna, anu tumuwuh dina umatna, anu dina unggal abad miboga rébuan anggota, maju kalayan kapinteran anu luar biasa dina unggal widang élmu, sarta digawé dina rupa-rupa jalan. Jadi, musafir mutuskeun yén kasaksian anjeunna kana kaésaan Gusti téh lain kasaksian pribadi jeung sawaréh, tapi umum, ngawengku sakabéhna, teu bisa digoyagkeun, sarta sanajan sakabéh sétan ngumpul, éta teu bisa dilawan dina sisi naon waé. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran anu ditampi ku tamu dunya sarta musafir kahirupan, anu ngumbara dina jaman kabagjaan babarengan jeung akalna, ti madrasah anu caang éta, dina undakan kagenep belas Tingkat Kahiji disebutkeun kieu: لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍَﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ الْاَحَدُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﻓَﺨْﺮُ ﺍﻟْﻌَﺎﻟَﻢِ ﻭَ ﺷَﺮَﻑُ ﻧَﻮْﻉِ ﺑَﻨ۪ﻰ ﺍٰﺩَﻡَ ﺑِﻌَﻈَﻤَﺔِ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺔِ ﻗُﺮْﺍٰﻧِﻪ۪ ﻭَ ﺣَﺸْﻤَﺔِ ﻭُﺳْﻌَﺔِ ﺩ۪ﻳﻨِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﺜْﺮَﺓِ كَمَالَاتِه۪ ﻭَ ﻋُﻠْﻮِﻳَّﺔِ اَخْلَاقِه۪ ﺣَﺘّٰﻰ ﺑِﺘَﺼْﺪ۪ﻳﻖِ ﺍَﻋْﺪَﺍﺋِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ ﺷَﻬِﺪَ ﻭَ ﺑَﺮْﻫَﻦَ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ ﻣِﺎٰﺕِ ﻣُﻌْﺠِﺰَﺍﺗِﻪِ ﺍﻟﻈَّﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﺒَﺎﻫِﺮَﺓِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪِّﻗَﺔِ ﺍﻟْﻤُﺼَﺪَّﻗَﺔِ ﻭَ ﺑِﻘُﻮَّﺓِ اٰلَافِ ﺣَﻘَﺎﺋِﻖِ ﺩ۪ﻳﻨِﻪِ ﺍﻟﺴَّﺎﻃِﻌَﺔِ ﺍﻟْﻘَﺎﻃِﻌَﺔِ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺍٰﻟِﻪ۪ ﺫَﻭِﻯ الْاَنْوَارِ ﻭَ ﺑِﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺍَﺻْﺤَﺎﺑِﻪ۪ ﺫَﻭِﻯ الْاَبْصَارِ ﻭَ ﺑِﺘَﻮَﺍﻓُﻖِ ﻣُﺤَﻘِّﻘ۪ﻰ ﺍُﻣَّﺘِﻪ۪ ﺫَﻭِﻯ ﺍﻟْﺒَﺮَﺍﻫ۪ﻴﻦِ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﺼَﺎﺋِﺮِ ﺍﻟﻨَّﻮَّﺍﺭَﺓِ. Tuluy musafir anu teu capé jeung teu wareg ieu, anu terang yén tujuan kahirupan sarta kahirupan tina kahirupan nyaéta iman, nyarios ka haténa: "Hayu urang ngarujuk kana kitab anu disebut Al-Qur'an Mu‘jizul Bayân, anu disebut dawuh jeung kalam Zat anu urang téangan; anu pangsohorna, pangcaangna, sarta pangngawasana di dunya ieu, sarta dina unggal abad nangtang saha waé anu henteu tunduk ka éta, pikeun terang naon anu didawuhkeunana. Tapi kudu dibuktikeun heula yén ieu kitab téh kitab Gusti Khâliq urang." Ku nyarios kitu, anjeunna mimiti nalungtik. Ku sabab musafir ieu aya dina jaman ayeuna, mimitina musafir ningali Resaili'n-Nur, anu mangrupa kilatan mujijat rohani Al-Qur'an, sarta mendakan yén saratus tilu puluh risalahna mangrupa harti-harti anu lemes, cahaya, sarta tafsir anu ngandung dasar anu pageuh tina ayat-ayat Al-Furqan. Sarta sanajan Risaletü'n-Nur nyebarkeun hakékat-hakékat Al-Qur'an kalayan perjuangan ka sagala tempat dina hiji abad anu sakitu keukeuhna jeung ingkarna ieu, teu aya anu bisa ngalawan éta. Ieu ngabuktikeun yén Al-Qur'an, anu jadi guru, sumber, rujukan, sarta panonpoéna, asalna ti langit, lain omongan manusa. Malah Kalimah Kadua Puluh Lima jeung tungtung Mektup Kasalapan Belas, anu mangrupa hiji dalil Al-Qur'an tina ratusan dalil Resaili'n-Nur, geus ngabuktikeun yén Al-Qur'an mangrupa mujijat dina opat puluh sisi, ku cara anu ngajantenkeun saha waé anu ningalina lain ngritik atawa ngabantah, nanging kataji ku bukti-buktina, ngajénan sarta muji pisan. Musafir masrahkeun urusan ngabuktikeun sisi mujijat Al-Qur'an sarta yén éta kalam Alloh anu sajati ka Risaletü'n-Nur, tuluy merhatoskeun sababaraha titik anu némbongkeun kaluhuranana ku isyarat anu ringkes: Titik Kahiji: Sakumaha Al-Qur'an, kalayan sakabéh mujijatna sarta sakabéh hakékatna anu jadi dalil kana kaleresanana, mangrupa hiji mujijat Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, kitu ogé Kangjeng Nabi Muhammad ﷺ, kalayan sakabéh mujijatna, dalil-dalil kanabianana, sarta kasampurnaan élmuna, mangrupa hiji mujijat Al-Qur'an jeung dalil anu mutuskeun yén Al-Qur'an téh kalam Alloh. Titik Kadua: Al-Qur'an geus nyieun, ngajaga, sarta ngatur hiji parobahan dina nafsu, haté, roh, akal, kahirupan pribadi, kahirupan sosial, jeung kahirupan pulitik manusa, babarengan jeung robahna kahirupan sosial di dunya ieu, ku cara anu sakitu caangna, pinuh ku kabagjaan, sarta ngandung hakékatna. Salila opat belas abad, dina unggal menit, genep rébu genep ratus genep puluh genep ayatna dibaca kalayan hormat anu lengkep ku létah sahenteuna leuwih ti saratus juta manusa. Éta ngadidik manusa, nyucikeun nafsuna, sarta ngabersihan haténa; ngamekarkeun sarta ngamajukeun roh, maparin kalempengan jeung cahaya kana akal, sarta kahirupan jeung kabagjaan kana hirup. Tangtu kitab saperti kieu teu aya sarupana, matak pikahélokeun, luar biasa, sarta mangrupa mujijat. Titik Katilu: Al-Qur'an ti abad harita nepi ka ayeuna némbongkeun balaghah anu sakitu luhurna, nepi ka nurunkeun ajén kasidah-kasidah anu sohor kalayan nami "Muallakat-ı Seb'a", ti para sastrawan anu pangkasohorna, anu ditulis ku emas dina témbok Ka'bah, kana hiji darajat anu ngajantenkeun putri Lebid nyarios nalika nurunkeun kasidah bapana ti Ka'bah: "Hareupeun ayat-ayat, ieu geus teu boga ajén deui." Sarta hiji sastrawan badawi, nalika ngadéngé ayat ﻓَﺎﺻْﺪَﻉْ ﺑِﻤَﺎ ﺗُﺆْﻣَﺮُ dibaca, langsung sujud. Anjeunna ditaros, "Naha anjeun geus jadi Muslim?" Anjeunna ngajawab, "Henteu, abdi sujud kana balaghah ieu ayat." Sarta rébuan imam anu kacida pinterna sarta sastrawan anu ahli, saperti Abdülkahir-i Cürcanî, Sekkakî, jeung Zemahşerî, anu mangrupa jalma-jalma pinunjul dina élmu balaghah, mutuskeun kalayan sapuk sarta babarengan yén: "Balaghah Al-Qur'an ngaleuwihan kamampuh manusa, henteu bisa kahontal." Sarta ti jaman harita Al-Qur'an terus ngageroan kana médan tanding, nyabak kareueus para sastrawan jeung ahli balaghah anu sombong sarta ngagedékeun diri, ku cara anu ngancurkeun kasombonganana, bari ngumumkeun: "Boh bawakeun anu sarupa jeung hiji surah, boh tampi kabinasaan jeung kahinaan di dunya sarta aherat." Sanajan kitu, para ahli balaghah anu keukeuh dina abad harita ninggalkeun jalan tanding anu pondok, nyaéta mawa anu sarupa jeung hiji surah, tuluy milih jalan perang anu panjang, anu ngabahayakeun nyawa jeung harta maranéhna. Ieu ngabuktikeun yén mustahil ngalangkungan jalan anu pondok éta. Sarta ti jaman harita jutaan kitab Arab anu ditulis jeung geus ditulis, anu maju ku ngumpulna pikiran, sumebar: ku sobat-sobat Al-Qur'an lantaran hayang nyarupaan jeung nyonto Al-Qur'an, sarta ku musuh-musuhna lantaran dorongan pikeun ngalawan jeung ngritikna. Taya hiji ogé anu bisa ngahontal Al-Qur'an. Malah lamun jalma anu pangbiasana ngadangukeun éta kitab-kitab, tangtu anjeunna bakal nyarios: "Al-Qur'an ieu henteu sarupa jeung ieu kitab-kitab sarta henteu aya dina darajatna." Boh éta di handap maranéhna, boh di luhur sakabéhna. Taya hiji jalma di dunya, taya hiji jalma kafir, malah taya hiji jalma bodo, anu bisa nyarios yén Al-Qur'an aya di handap sakabéhna. Jadi, darajat balaghahna aya di luhur sakabéhna. Malah hiji jalma maos ayat ﺳَﺒَّﺢَ ﻟِﻠّٰﻪِ ﻣَﺎ ﻓِﻰ ﺍﻟﺴَّﻤٰﻮَﺍﺕِ وَالْاَرْضِ, tuluy nyarios: "Abdi henteu ningali balaghah ayat ieu anu dianggap matak pikahélokeun." Anjeunna dibéjaan: "Anjeun ogé angkat ka jaman harita saperti musafir ieu, tuluy ngadangukeun di dinya." Nalika anjeunna ngabayangkeun dirina aya di dinya saméméh Al-Qur'an, anjeunna ningali yén: Sagala anu aya di alam aya dina kaayaan kacau, poék, teu hirup, teu boga kasadaran, sarta teu boga pancén, dina rohangan anu kosong, teu aya tungtungna jeung watesna, dina hiji dunya anu teu ajeg sarta fana. Ujug-ujug, nalika ngadéngé ieu ayat tina létah Al-Qur'an, anjeunna ningali: Ayat ieu muka hiji tabir di luhureun jagat raya, dina beungeut dunya, sarta nyaangan ku cara anu ngajantenkeun dawuh azali jeung paréntah anu langgeng ieu masihan pangajaran sarta némbongkeun ka mahluk anu boga kasadaran, anu ngajajar dina runtuyan abad-abad, yén jagat raya ieu mangrupa hiji masjid agung. Anjeunna niténan yén éta nempatkeun sakabéh mahluk, utamana langit jeung bumi, dina zikir jeung tasbih kalayan hirup, dina pancénna kalayan sumanget anu ngagolak, dina kaayaan bagja jeung sugema. Ku ngarasakeun darajat balaghah ayat ieu, sarta ngabandingkeun ayat-ayat séjén jeung ieu, anjeunna ngarti kana hiji hikmah tina rébuan hikmah yén galindeng balaghah Al-Qur'an ngawengku satengah bumi sarta sapikalima umat manusa, sarta kaluhuran karajaanana terus lumangsung kalayan hormat anu lengkep salila opat belas abad tanpa pegat. Titik Kaopat: Al-Qur'an némbongkeun rasa amis anu sakitu ngandung hakékatna, nepi ka pangulangan anu loba—anu malah ngajadikeun barang anu pangamisna matak bosen—lain matak bosen pikeun anu maca Al-Qur'an, tapi maca éta sababaraha kali malah nambahan rasa amisna pikeun jalma anu haténa henteu buruk sarta rasana henteu ruksak. Ti baheula, ieu geus diaku ku sakabéh jalma sarta geus jadi kawas paribasa. Sarta éta némbongkeun yén éta seger, ngora, pinuh ku sumanget ngora, sarta kacida unikna, nepi ka sanajan geus hirup opat belas abad sarta gampang aya dina panangan saha waé, éta ngajaga segerna kawas kakara diturunkeun ayeuna. Unggal abad ningali éta dina kaayaan ngora, kawas keur nyarios ka dirina. Sanajan unggal golongan ahli élmu miboga éta dina jumlah anu loba sarta lubak-libuk pikeun unggal waktu meunang mangpaat ti éta, sarta nuturkeun jeung nyonto gaya ngébréhkeunana, Al-Qur'an tetep ngajaga kaunikan gaya jeung cara ngajelaskeunana. Kalima: Hiji jangjang Al-Qur'an aya dina mangsa kaliwat, hiji jangjangna dina mangsa hareup. Sakumaha akar jeung hiji jangjangna mangrupa hakékat-hakékat anu disapukan ku para nabi baheula, sarta Al-Qur'an ngabenerkeun jeung nguatkeun maranéhna, maranéhna ogé ngabenerkeun Al-Qur'an ku basa kaayaan anu silihsaluyu éta; kitu ogé sakabéh tarekat kawalian anu hak jeung sakabéh élmu Islam anu ngandung hakékat, anu tumuwuh sarta hirup di handapeun pangayoman jangjangna anu kadua, nyaksian yén Al-Qur'an hak pisan, tempat ngumpulna hakékat-hakékat, sarta hiji hal anu matak pikahélokeun anu teu aya tandinganana dina ngawengku sagala hal. Ku buah-buahna anu narima kahirupan ti éta, saperti para wali jeung ashfiya, sarta kasampurnaanana anu hirup, éta nuduhkeun yén tangkalna anu diberkahan téh hirup, pinuh ku limpahan, sarta dumasar kana hakékat. Kagenep: Genep sisi Al-Qur'an caang, némbongkeun kajujuran jeung kaleresanana. Enya, di handapeunana aya tihang dalil jeung bukti; di luhureunana aya kilatan cap mujijat; di hareup jeung dina tujuanana aya hadiah kabagjaan dunya jeung aherat; di tukangeunana, anu jadi tempat nyandarna, aya hakékat wahyu ti langit; di katuhuna aya pangakuan akal-akal anu lempeng anu teu aya watesna kalayan dalil; di kéncana aya katengtreman anu daria, katajina anu tulus, sarta pasrahna haté anu séhat jeung nurani anu bersih. Sakumaha ieu ngabuktikeun yén Al-Qur'an hiji bénténg langit-bumi anu luar biasa, matak pikahélokeun, pageuh, sarta teu bisa diserang... Ogé aya genep kalungguhan anu ngesahkeun yén éta hak pisan sarta jujur, lain omongan manusa, sarta henteu salah. Anu pangheulana, Gusti anu ngawasaan jagat raya ieu, anu ngajantenkeun kabiasaan salawasna némbongkeun kaéndahan, nangtayungan kahadéan jeung kajujuran, sarta ngancurkeun jeung ngaleungitkeun tukang tipu jeung tukang fitnah, jadi hiji prinsip lampah-Na. Sakumaha Mantenna ngabenerkeun sarta ngesahkeun Al-Qur'an ku maparin hiji kalungguhan kahormatan jeung hiji darajat kasuksésan anu pangditarimana, pangluhurna, sarta panggedé kawasana di alam... Kangjeng Nabi ﷺ anu mangrupa sumber Islam sarta anu nepikeun harti Al-Qur'an, leuwih ti saha waé iman sarta hormat ka éta; nalika diturunkeun, anjeunna aya dina hiji kaayaan kawas saré; dawuh-dawuhna anu séjén henteu ngahontal éta sarta henteu nyarupaanana dina hiji tingkat; sarta sanajan anjeunna henteu tiasa maos sareng nyerat, anjeunna ngajelaskeun kajadian-kajadian jagat raya anu sajati, boh anu geus kaliwat boh anu bakal datang, sacara gaib ngaliwatan Al-Qur'an, tanpa ragu sarta kalayan tengtrem. Dina panitén panon-panon anu taliti pisan, taya tipu daya sarta taya kaayaan salah anu katémbong ti anjeunna anu nepikeun hartina éta. Anjeunna iman sarta ngabenerkeun unggal hukum Al-Qur'an ku sakabéh kakuatanana, sarta euweuh anu ngoyagkeun anjeunna. Ieu ngesahkeun yén Al-Qur'an asalna ti langit, ngandung kaleresan, sarta mangrupa kalam anu diberkahan ti Gusti Khâliq Rahîm-na nyalira. Sarta sapikalima umat manusa, meureun malah sabagian panggedéna, kalayan katingali jelas, pakait jeung éta kalayan kataji sarta taat kana agama, sarta ngadéngékeun kalayan mikacinta hakékat jeung pinuh ku kahayang. Ku kasaksian loba tanda, kajadian, jeung paningal batin, jin, malaikat, sarta mahluk rohani ogé ngumpul di sabudeureunana kawas kukupu nalika éta dibaca, kalayan mikacinta anu hak. Ieu mangrupa hiji tanda anu ngesahkeun yén Al-Qur'an ditampi ku jagat raya sarta aya dina kalungguhan anu pangluhurna. Sarta unggal lapisan umat manusa, ti anu pangbodona jeung pangbiasana nepi ka anu pangpinterna jeung ahli élmu, meunang bagian anu lengkep tina pangajaran Al-Qur'an sarta ngarti kana hakékat anu pangjerona. Unggal golongan, saperti ratusan widang jeung élmu Islam, utamana para mujtahid gedé syariat agung sarta panalungtik anu kacida pinterna dina usuluddin jeung élmu kalam, meunang sakabéh pangabutuh jeung jawaban anu patali jeung élmuna tina Al-Qur'an. Éta ngesahkeun yén Al-Qur'an téh sumber anu hak sarta tambang hakékat. Sarta para sastrawan Arab anu pangmajunana dina sastra—anu henteu asup Islam—sanajan nepi ka ayeuna kacida merlukeun tanding, henteu daék mawa anu sarupa jeung ngan hiji sudut mujijat Al-Qur'an, nyaéta kakuatan basana (ngan hiji surah), padahal aya tujuh sudut gedé mujijatna. Sastrawan kasohor anu ahli basa sarta ulama anu kacida pinterna, anu datang nepi ka ayeuna sarta hayang meunang kasohor ku tanding, henteu bisa ngalawan hiji sudut mujijatna ogé, sarta cicing lantaran teu mampuh. Éta ngesahkeun yén Al-Qur'an téh mujijat sarta ngaleuwihan kamampuh manusa. Enya, nalika ditaroskeun ngeunaan hiji ucapan, “Datang ti saha, ka saha, sarta pikeun naon?”, ajén, luhur, jeung kakuatan basana témbong; tina sudut ieu, Al-Qur'an moal aya tandinganana sarta teu bisa kahontal. Sabab Al-Qur'an téh dawuhan jeung paguneman Gusti Rabb sareng Khâliq sakabéh alam, anu dina sagala hal henteu miboga tanda anu nuduhkeun nyonto atawa ngada-ngada. Éta diturunkeun ka anu jadi utusan anu ngawakilan sakabéh manusa, malah sakabéh mahluk, anu pangsohorna sarta pangkondangna di antara umat manusa, sarta jadi jalma anu diajak nyarios ku Gusti. Kakuatan jeung legana iman anjeunna ngalantarankeun Islam anu sakitu gedéna ngalimpah, sarta ngangkat anjeunna kana maqam Qâba Qausain, nepi ka nampi dawuhan Gusti Shamad. Al-Qur'an ngébréhkeun jeung ngajelaskeun pasualan ngeunaan kabagjaan dunya jeung aherat, hasil nyiptakeun jagat raya jeung tujuan Rabbani di jerona, sarta iman anjeunna anu pangluhurna jeung panglegana, anu mawa sakabéh hakékat Islam. Éta némbongkeun jeung ngagerakkeun unggal bagian jagat raya anu sakitu gedéna, kawas hiji peta, hiji jam, sarta hiji imah, sarta ku cara kitu ngébréhkeun jeung ngenalkeun Gusti Nu Nyiptakeun éta kalayan seni. Tangtu mustahil mawa anu sarupa jeung Al-Qur'an Mu‘jizul Bayân ieu, sarta darajat mujijatna henteu bisa kahontal. Sarta rébuan ulama anu ahli, kacida pinterna, sarta taliti, anu napsirkeun Al-Qur'an, sabagian nulis tafsir nepi ka tilu puluh, opat puluh, malah tujuh puluh jilid, némbongkeun jeung ngabuktikeun ku rujukan jeung dalilna kaunggulan, harti anu lemes, sipat husus, rusiah, harti luhur anu teu aya watesna dina Al-Qur'an, sarta loba béja gaib tina unggal rupa urusan gaib. Utamana, unggal kitab tina saratus tilu puluh kitab Risale-i Nur ngabuktikeun hiji kaunggulan jeung hiji harti anu lemes Al-Qur'an ku dalil anu pasti. Utamana Mu'cizat-ı Kur'aniye Risalesi; Tingkat Kadua Kalimah Kadua Puluh, anu nyokot loba hal tina mujijat peradaban saperti karéta jeung pesawat tina Al-Qur'an; Şuâ Kahiji anu disebut İşarat-ı Kur'aniye, anu ngawartosan isyarat-isyarat ayat anu nuduhkeun Risale-i Nur jeung listrik; dalapan risalah leutik anu disebut Rumuzat-ı Semaniye, anu némbongkeun kumaha tartibna, pinuh ku rusiah, sarta hartina aksara-aksara Al-Qur'an; sarta hiji risalah leutik anu ngabuktikeun mujijat ayat panutup Surah Al-Fath tina lima sudut béja gaib. Ku cara kitu, unggal bagian Risale-i Nur némbongkeun hiji hakékat jeung hiji cahaya Al-Qur'an. Éta ngesahkeun yén Al-Qur'an teu aya tandinganana, mangrupa mujijat jeung matak pikahélokeun, sarta dina alam anu katémbong ieu jadi basa alam gaib jeung kalam Gusti 'Allâmul-Ghuyûb. Musafir dunya ngarti yén ku sabab kaunggulan jeung sipat husus Al-Qur'an anu geus disebutkeun, anu diisyaratkeun dina genep titik, genep arah, jeung genep kalungguhan, kakawasaanana anu caang tur megah sarta karajaanana anu suci tur agung terus lumangsung kalayan rasa hormat anu sampurna, bari nyaangan beungeut abad-abad jeung nyaangan beungeut bumi salila sarébu tilu ratus taun. Ku sabab sipat husus éta ogé, unggal aksara Al-Qur'an nampi kaistiméwaan suci: sahenteuna miboga sapuluh pahala jeung sapuluh kahadéan, sarta maparin sapuluh buah anu langgeng salawasna; malah unggal aksara sabagian ayat jeung surah maparin saratus, sarébu, jeung leuwih loba buah; sarta dina waktu anu diberkahan, cahaya, pahala, jeung ajén unggal aksarana ningkat tina sapuluh kana ratusan. Musafir nyarios ka haténa: Kitu, Al-Qur'an ieu, anu dina unggal sudut miboga mujijat, ku surah-surahna anu sapuk sacara gembleng sarta ayat-ayatna anu sapuk, silih saluyuna rusiah jeung cahayana, sarta buah jeung pangaruhna anu silihcocog, geus méré kasaksian ku dalil anu ngabuktikeun ayana hiji-hijina Gusti Wâjibul Wujûd, katunggalan-Na, sipat-sipat-Na, jeung asma-asma-Na, nepi ka kasaksian jalma-jalma anu iman anu teu aya watesna ngalimpah tina kasaksian Al-Qur'an. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran tauhid jeung iman anu ditampi ku musafir ieu ti Al-Qur'an, dina undakan katujuh belas Tingkat Kahiji disebutkeun kieu: لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ الْاَحَدُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪِ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍٰﻥُ ﺍﻟْﻤُﻌْﺠِﺰُ ﺍﻟْﺒَﻴَﺎﻥِ ﺍَﻟْﻤَﻘْﺒُﻮﻝُ ﺍﻟْﻤَﺮْﻏُﻮﺏُ لِاَجْنَاسِ ﺍﻟْﻤَﻠَﻚِ ﻭَ الْاِنْسِ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﺎﻥِّ ﺍَﻟْﻤَﻘْﺮُﻭﺀُ ﻛُﻞُّ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪ۪ ﻓ۪ﻰ ﻛُﻞِّ ﺩَﻗ۪ﻴﻘَﺔٍ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ الْاِحْتِرَامِ ﺑِﺎَﻟْﺴِﻨَﺔِ ﻣِﺎٰﺕِ ﻣِﻠْﻴُﻮﻥٍ ﻣِﻦْ ﻧَﻮْﻉِ الْاِنْسَانِ ﺍﻟﺪَّﺍﺋِﻢُ ﺳَﻠْﻄَﻨَﺘُﻪُ ﺍﻟْﻘُﺪْﺳِﻴَّﺔُ ﻋَﻠٰﻰ ﺍَﻗْﻄَﺎﺭِ الْاَرْضِ ﻭَ الْاَكْوَانِ ﻭَ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﻩِ الْاَعْصَارِ ﻭَ ﺍﻟﺰَّﻣَﺎﻥِ ﻭَ ﺍﻟْﺠَﺎﺭ۪ﻯ ﺣَﺎﻛِﻤِﻴَّﺘُﻪُ ﺍﻟْﻤَﻌْﻨَﻮِﻳَّﺔُ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔُ ﻋَﻠٰﻰ ﻧِﺼْﻒِ الْاَرْضِ ﻭَ ﺧُﻤْﺲِ ﺍﻟْﺒَﺸَﺮِ ﻓ۪ﻰ ﺍَﺭْﺑَﻌَﺔَ ﻋَﺸَﺮَ ﻋَﺼْﺮًﺍ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ الْاِحْتِشَامِ ﻭَ ﻛَﺬَﺍ: ﺷَﻬِﺪَ ﻭَ ﺑَﺮْﻫَﻦَ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺳُﻮَﺭِﻩِ ﺍﻟْﻘُﺪْﺳِﻴَّﺔِ ﺍﻟﺴَّﻤَﺎﻭِﻳَّﺔِ ﻭَ ﺑِﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪِ ﺍﻟﻨُّﻮﺭَﺍﻧِﻴَّﺔِ الْاِلٰهِيَّةِ ﻭَ ﺑِﺘَﻮَﺍﻓُﻖِ ﺍَﺳْﺮَﺍﺭِﻩ۪ ﻭَ ﺍَﻧْﻮَﺍﺭِﻩ۪ ﻭَ ﺑِﺘَﻄَﺎﺑُﻖِ ﺣَﻘَﺎﺋِﻘِﻪ۪ ﻭَ ﺛَﻤَﺮَﺍﺗِﻪ۪ ﻭَ ﺍٰﺛَﺎﺭِﻩ۪ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﻴَﺎﻥِ Tuluy tamu jeung musafir kahirupan anu geus disebutkeun, anu terang yén modal manusa anu pangajénna nyaéta iman, nyarios ka nafsuna sorangan. Iman méré saurang manusa fakir, lain ngan hiji sawah atawa imah anu fana tur samentara, tapi jagat raya anu sakitu gedéna jeung hiji karajaan anu langgeng salawasna sakumaha gedéna dunya; ngalantarankeun saurang manusa fana manggihan pangabutuh kahirupan abadi; nyalametkeun saurang anu teu boga daya, anu ngantosan tihang gantungan ajal, tina dipupus salawasna; sarta muka khazanah kabagjaan anu langgeng salawasna. Musafir nyarios, “Hayu, maju! Pikeun meunang hiji undakan deui tina undakan iman anu teu aya watesna, urang kedah ngarujuk ka jagat raya sagemblengna, sarta ngadangukeun naon anu diucapkeunana. Urang kedah ngalengkepan jeung nyaangan pangajaran anu ditampi tina rukun jeung bagian-bagianna.” Tuluy musafir ningali ku taropong anu lega tur ngawengku sakabéhna anu dicandak tina Al-Qur'an, sarta ningali yén: Jagat raya ieu kacida ngandung harti jeung tartibna, nepi ka katingali minangka hiji kitab Subhani anu ngawujud, hiji Al-Qur'an Rabbani anu jasmani, hiji karaton Shamadani anu dipapaésan, sarta hiji kota Rahmani anu tartib. Sakabéh surah, ayat, jeung kecap tina éta kitab, malah aksara, bab, bagéan, kaca, jeung jajaranana, dipupus jeung ditetepkeun unggal waktu kalayan ngandung harti, sarta dirobah jeung dipindahkeun kalayan hikmah. Éta sakabéhna sacara sapuk jeung écés ngébréhkeun ayana Gusti Alîm Kulli Syai', Gusti Qadîr Kulli Syai', sarta Gusti Nu Nyusun; Gusti Naqqâsy Dzul-Jalâl sareng Gusti Kâtib Dzul-Kamâl, anu ningali sagala hal dina unggal hal, anu uninga sarta ngajaga hubungan unggal hal jeung sakabéh hal. Sakumaha kitu, ku sakabéh rukun jeung rupa-rupana, bagian jeung rincina, pangeusi jeung sakabéh eusina, asupan jeung pangaluaranana, sarta parobahan anu ngandung kasaéan jeung ngabarukeun anu pinuh ku hikmah di jerona, jagat raya sacara sapuk ngawartosan ayana jeung katunggalan hiji Ahli anu luhur sarta Gusti Shâni' anu teu aya tandinganana, anu damel ku kakawasaan anu teu aya watesna jeung hikmah anu teu aya tungtungna. Kasaksian dua hakékat gedé tur lega, anu luyu jeung agungna jagat raya, ngabuktikeun kasaksian gedé jagat raya ieu. Hakékat Kahiji: Hakékat "huduts" jeung "imkan", anu ditingali sarta dibuktikeun ku dalil-dalil anu teu aya watesna ku ulama anu kacida pinterna dina usuluddin jeung élmu kalam sarta para filsuf Islam. Maranéhna nyarios: "Ku sabab aya parobahan jeung silihganti dina alam sarta dina unggal hal, tangtu éta fana, anyar ayana, sarta moal azali. Ku sabab anyar ayana, tangtu aya Gusti Shâni' anu ngayakeunana. Sarta ku sabab dina hakékat unggal hal, ayana jeung henteuna sarua lamun euweuh hiji sabab, tangtu éta moal wajib ayana sarta azali. Sarta ku sabab geus dibuktikeun ku dalil-dalil anu pasti yén mustahil silihnyiptakeun ngaliwatan runtuyan sabab anu muter atawa anu teu aya tungtungna, anu mustahil tur batal, tangtu kudu aya Gusti Wâjibul Wujûd anu taya bandinganana, mustahil aya sarupana, sarta sakabéh salian ti Mantenna mungkin ayana sarta mangrupa ciptaan-Na." Enya, hakékat huduts geus ngawengku jagat raya. Sabagian gedéna ditingali ku panon, ari sabagian séjénna ditingali ku akal. Sabab di hareupeun panon urang, dina unggal usum gugur, hiji alam maot, sarta babarengan jeung éta alam, saratus rébu jinis tutuwuhan jeung sasatoan leutik maot, anu unggal jinisna miboga mahluk anu teu aya watesna jumlahna sarta unggal-unggalna mangrupa hiji jagat raya anu hirup. Tapi éta maot kalayan sakitu tartibna: maranéhna nyésakeun siki, binih, jeung endog-endog leutikna—anu jadi sarana dihirupkeun jeung dihimpun deui dina usum semi, sarta mangrupa mujijat rohmat jeung hikmah, hal-hal anu matak pikahélokeun tina kakawasaan jeung élmu—di tempatna; masrahkeun catetan amal sarta program pancén anu geus dilaksanakeunana kana panangan éta siki, binih, jeung endog; tuluy masrahkeunana kana hikmah Gusti Hafîzh Dzul-Jalâl, di handapeun pangayoman-Na; sanggeusna maranéhna maot. Dina usum semi, tatangkalan, akar, jeung sabagian sasatoan leutik anu geus maot éta dihirupkeun sarta hudang deui kalayan sarua pisan, minangka saratus rébu conto, gambaran, jeung dalil hasyr pangagungna. Pikeun sabagian deui, di tempatna diciptakeun jeung dihirupkeun mahluk anu sarupa sarta persis kawas éta. Sagala anu aya dina usum semi kaliwat nyebarkeun kaca-kaca amal jeung pancén anu geus dilaksanakeunana kawas pangumuman, sarta némbongkeun hiji conto ayat ﻭَﺍِﺫَﺍ ﺍﻟﺼُّﺤُﻒُ ﻧُﺸِﺮَﺕْ. Sarta sacara gembleng, dina unggal usum gugur jeung unggal usum semi, hiji alam gedé maot sarta hiji alam anyar ngawujud. Maot jeung huduts éta lumangsung kalayan kacida tartibna. Dina maot jeung huduts éta, sakitu lobana rupa mahluk maot sarta anyar ayana kalayan tartib jeung ukuran anu hadé pisan, nepi ka saolah-olah dunya téh hiji imah tamu, anu didatangan ku jagat-jagat raya anu hirup. Alam-alam anu ngumbara jeung dunya-dunya anu indit-inditan datang ka dinya, ngalaksanakeun pancénna, tuluy indit. Kitu, ku akal katémbong écés kawas panonpoé yén Gusti Zat Dzul-Jalâl mustahil henteu aya, kakawasaan-Na teu aya watesna, sarta hikmah-Na teu aya tungtungna. Mantenna ngayakeun jeung nyiptakeun dunya-dunya anu hirup sarta jagat-jagat raya anu boga pancén saperti ieu di dunya, kalayan élmu, hikmah, ukuran, kasaimbangan, jeung tartib anu sampurna, sarta ngagunakeunana kalayan kawasa pikeun maksud Rabbani jeung tujuan Ilahi, sarta maparin pancén kalayan rohmat dina jasa Rahmani. Ku ngarujuk pasualan “huduts” ka Risale-i Nur jeung kitab-kitab panalungtik élmu kalam, urang nutup éta bahasan. Ari sudut imkan, éta ogé geus ngawengku jeung ngaliput jagat raya. Sabab urang ningali yén unggal hal, boh gembleng boh sabagian, boh gedé boh leutik, unggal anu aya ti arsy nepi ka taneuh, ti partikel nepi ka planét, dikirim ka dunya kalayan hakékat anu husus, wangun anu tangtu, pribadi anu béda, sipat anu husus, kaayaan anu pinuh ku hikmah, sarta pakakas anu ngandung mangpaat. Padahal maparin kaistiméwaan éta ka hakékat jeung inti anu husus éta di antara kamungkinan anu teu aya watesna... Sarta maparin wangun anu tangtu, anu diukir, béda, sarta luyu éta, di antara kamungkinan jeung rupa-rupa hal anu bisa kajadian saloba wangun... Sarta nangtukeun pribadi anu pantes pikeun éta mahluk kalayan kaistiméwaan, nalika éta aya dina kamungkinan saloba individu anu sarua jinisna... Sarta nempatkeun sipat anu husus, luyu, sarta ngandung mangpaat éta dina karya ciptaan anu henteu boga wangun sarta can ditangtukeun, di antara kamungkinan jeung rupa-rupa hal anu bisa kajadian saloba jinis jeung undakan sipat... Sarta masang jeung ngalengkepan mahluk anu bingung, teu puguh, sarta henteu boga tujuan, di antara kamungkinan jeung rupa-rupa hal anu bisa kajadian anu teu aya watesna, lantaran bisa aya dina jalan jeung cara anu teu aya watesna, ku kaayaan anu pinuh ku hikmah sarta pakakas anu pinuh ku pitulung éta... Tangtu tina hakékat imkan kaluar isyarat, pituduh, jeung kasaksian saloba sakabéh mahluk anu mungkin, boh gembleng boh sabagian, sarta saloba kamungkinan tina hakékat, idéntitas, susunan, wangun, sipat, jeung kaayaan unggal anu mungkin anu geus disebutkeun. Éta nuduhkeun yén Gusti Wâjibul Wujûd, anu ngahususkeun, milih, nangtukeun, jeung ngayakeun, mustahil henteu aya; yén kakawasaan-Na teu aya watesna; yén hikmah-Na teu aya tungtungna; yén euweuh hiji hal atawa hiji urusan anu nyumput ti Mantenna; yén euweuh hiji hal anu beurat pikeun Mantenna; yén hal anu panggedéna gampang pikeun Mantenna saperti hal anu pangleutikna; sarta yén Mantenna tiasa nyiptakeun hiji usum semi kalayan gampangna saperti hiji tangkal, sarta hiji tangkal saperti hiji siki. Éta ngabentuk hiji jangjang tina kasaksian gedé jagat raya ieu. Ku sabab bagian-bagian Risale-i Nur, utamana Kalimah Kadua Puluh Dua jeung Kalimah Katilu Puluh Dua, sarta Mektup Kadua Puluh jeung Mektup Katilu Puluh Tilu, geus ngabuktikeun jeung ngajelaskeun kalayan lengkep kasaksian jagat raya kalayan duanana jangjang jeung dua hakékatna, ku masrahkeun éta ka dinya urang ngaringkes ieu carita anu panjang pisan. Anu ngabuktikeun jangjang kadua tina kasaksian gedé anu ngawengku sakabéhna, anu datang tina jagat raya sagemblengna: Hakékat Kadua: Dina mahluk anu narékahan ngajaga ayana jeung jasana, sarta kahirupanana lamun éta mahluk hirup, jeung ngalaksanakeun pancénna, di tengah parobahan-parobahan jeung silihganti anu terus ngagolak ieu, témbong hiji hakékat silihbantu anu sagemblengna di luar kakuatan maranéhna. Contona, unsur-unsur datang pikeun nulungan mahluk hirup, utamana méga pikeun nulungan tutuwuhan, tutuwuhan pikeun nulungan sasatoan, sarta sasatoan pikeun nulungan manusa; susu dina pinareup anu kawas kautsar pikeun nyumponan kadaharan anak-anak; sarta loba kabutuhan jeung rezeki mahluk hirup anu di luar kamampuhna dipasrahkeun kana panangan maranéhna ti tempat-tempat anu teu disangka, malah partikel kadaharan ogé buru-buru pikeun ngalereskeun sél-sél awak. Loba conto hakékat silihbantu saperti ieu, ku ditungkulkeun kalayan kakawasaan Rabbani jeung dianggo kalayan sipat Rahman, langsung némbongkeun rububiyah Gusti Rabbul 'Âlamîn anu umum sarta pinuh ku rohmat, anu ngatur sakabéh jagat raya kawas hiji karaton. Enya, para panulung anu teu hirup, teu boga kasadaran, sarta teu boga kanyaah, tapi silihnémbongkeun kaayaan anu pinuh ku kanyaah jeung kasadaran, tangtu dijalankeun pikeun nulungan ku kakuatan, rohmat, jeung paréntah Gusti Rabb Dzul-Jalâl anu kacida Rahîm jeung Hakîm-Na. Kitu, kasaksian hakékat-hakékat anu kacida gedéna, saimbang jeung gedéna éta hakékat, ngabuktikeun jeung ngabentuk jangjang kadua kasaksian jagat raya. Di antarana silihbantu umum anu lumangsung di jagat raya; kasaimbangan umum sarta ngajaga sagalana, anu lumangsung kalayan tartib sampurna ti planét nepi ka anggota awak, pakakas, jeung partikel awak mahluk hirup; mapaésan anu ngagerakkeun kalam ti beungeut langit anu ngagurilap jeung beungeut bumi anu éndah nepi ka beungeut kembang anu dipapaésan; nyusun anu lumaku ti Bima Sakti jeung tata surya nepi ka buah saperti jagong jeung dalima; sarta maparin pancén ti panonpoé, bulan, unsur, jeung méga nepi ka nyiruan. Ku sabab Risale-i Nur geus ngabuktikeun jeung ngajelaskeun kasaksian gedé ieu, di dieu urang nyukupan ku ieu isyarat anu kacida ringkesna. Kitu, minangka isyarat ringkes kana pangajaran iman anu ditampi ku musafir dunya ti jagat raya, dina undakan kadalapan belas Tingkat Kahiji disebutkeun kieu: لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻤُﻤْﺘَﻨِﻊُ ﻧَﻈ۪ﻴﺮُﻩُ ﺍَﻟْﻤُﻤْﻜِﻦُ ﻛُﻞُّ ﻣَﺎﺳِﻮَﺍﻩُ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ الْاَحَدُ ﺍﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﻫٰﺬِﻩِ ﺍﻟْﻜَﺎﺋِﻨَﺎﺕُ ﺍﻟْﻜِﺘَﺎﺏُ ﺍﻟْﻜَﺒ۪ﻴﺮُ ﺍﻟْﻤُﺠَﺴَّﻢُ ﻭَ ﺍﻟْﻘُﺮْﺍٰﻥُ ﺍﻟْﺠِﺴْﻤَﺎﻧِﻰُّ ﺍﻟْﻤُﻌَﻈَّﻢُ ﻭَ ﺍﻟْﻘَﺼْﺮُ ﺍﻟْﻤُﺰَﻳَّﻦُ ﺍﻟْﻤُﻨَﻈَّﻢُ ﻭَ ﺍﻟْﺒَﻠَﺪُ ﺍﻟْﻤُﺤْﺘَﺸَﻢُ ﺍﻟْﻤُﻨْﺘَﻈَﻢُ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺳُﻮَﺭِﻩ۪ ﻭَ ﺍٰﻳَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﻠِﻤَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ ﺣُﺮُﻭﻓِﻪ۪ ﻭَ ﺍَﺑْﻮَﺍﺑِﻪ۪ ﻭَ ﻓُﺼُﻮﻟِﻪ۪ ﻭَ ﺻُﺤُﻔِﻪ۪ ﻭَ ﺳُﻄُﻮﺭِﻩ۪ ﻭَ ﺍِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺍَﺭْﻛَﺎﻧِﻪ۪ ﻭَ ﺍَﻧْﻮَﺍﻋِﻪ۪ ﻭَ ﺍَﺟْﺰَﺍﺋِﻪ۪ ﻭَ ﺟُﺰْﺋِﻴَّﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ ﺳَﻜَﻨَﺘِﻪ۪ ﻭَ مُشْتَمِلَاتِه۪ ﻭَ ﻭَﺍﺭِﺩَﺍﺗِﻪ۪ ﻭَ ﻣَﺼَﺎﺭِﻓِﻪ۪ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟْﺤُﺪُﻭﺙِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻐَﻴُّﺮِ ﻭَ الْاِمْكَانِ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﻋُﻠَﻤَﺎﺀِ ﻋِﻠْﻢِ الْكَلَامِ ﻭَ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺗَﺒْﺪ۪ﻳﻞِ ﺻُﻮﺭَﺗِﻪ۪ ﻭَ مُشْتَمِلَاتِه۪ ﺑِﺎﻟْﺤِﻜْﻤَﺔِ ﻭَ الْاِنْتِظَامِ ﻭَ ﺗَﺠْﺪ۪ﻳﺪِ ﺣُﺮُﻭﻓِﻪ۪ ﻭَ ﻛَﻠِﻤَﺎﺗِﻪ۪ ﺑِﺎﻟﻨِّﻈَﺎﻡِ ﻭَ ﺍﻟْﻤ۪ﻴﺰَﺍﻥِ ﻭَ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍﻟﺘَّﻌَﺎﻭُﻥِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺠَﺎﻭُﺏِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺴَﺎﻧُﺪِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪَﺍﺧُﻞِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻮَﺍﺯَﻧَﺔِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻓ۪ﻰ ﻣَﻮْﺟُﻮﺩَﺍﺗِﻪ۪ ﺑِﺎﻟْﻤُﺸَﺎﻫَﺪَﺓِ ﻭَ ﺍﻟْﻌَﻴَﺎﻥِ Tuluy, lalaki musafir anu pinuh ku rasa panasaran jeung kahayang, anu datang ka dunya sarta néangan Gusti Nu Nyiptakeun dunya, maju tina makrifat ngeunaan Gusti anu henteu disaksian, kana hiji maqam hadir sarta langsung ngadeuheus ka Gusti, ku mi'raj iman anu naék tina dalapan belas undakan sarta ngahontal arsy hakékat. Musafir nyarios ka rohna sorangan: Sakumaha dina Al-Fatihah anu mulya, tina awal nepi ka kecap ﺍِﻳَّﺎﻙَ, ku muji jeung ngagungkeun Gusti anu henteu disaksian, kahontal hiji hadir tuluy naék kana hitab ﺍِﻳَّﺎﻙَ, kitu deui urang kedah langsung ninggalkeun néangan Gusti anu henteu disaksian, sarta naroskeun anu urang téangan ka Gusti anu urang téangan. Urang kedah naroskeun panonpoé anu némbongkeun sagala hal ka panonpoé éta sorangan. Enya, anu némbongkeun sagala hal némbongkeun dirina leuwih ti sagala hal. Lamun kitu, sakumaha ningali jeung mikawanoh panonpoé ngaliwatan sorot cahayana, urang tiasa narékahan mikawanoh Gusti Khâliq urang luyu jeung kamampuh urang, ngaliwatan asmaul husna jeung sipat-sipat suci-Na. Tina jalan-jalan anu teu aya watesna pikeun tujuan ieu, urang bakal ngajelaskeun dua jalan; tina undakan anu teu aya watesna dina dua jalan éta, dua undakan; sarta tina loba hakékat jeung loba katerangan panjang dina dua undakan éta, ngan dua hakékat, kalayan ringkes jeung pondok, dina ieu risalah. Hakékat Kahiji: Hakékat kagiatan anu ngawengku sakabéhna, anu katémbong langsung ku panon urang, anu ngaliput, terus lumangsung, tartib, matak pikasieuneun, aya di langit jeung bumi, anu ngagerakkeun, ngarobah, sarta ngabarukeun sakabéh anu aya, sarta nutupan jagat raya, témbong. Dina éta hakékat kagiatan anu dina unggal sisi dumasar kana hikmah, karasa écés yén rububiyah némbongan; sarta dina rububiyah anu némbongan sarta nyebarkeun rohmat dina unggal sisi, dipikanyaho kalayan mutlak yén kailahian jadi écés. Tina kagiatan anu terus lumangsung, anu pinuh ku kakawasaan jeung hikmah ieu, sarta di balik tabirna, lampah Gusti Qadîr Alîm karasa kawas katémbong. Tina lampah Rabbani anu ngadidik jeung ngatur ieu, sarta ti balik tabirna, asma-asma Ilahi anu miboga tajalli dina unggal hal dipikanyaho kalayan écés nepi ka darajat karasa. Tina asmaul husna anu tajalli kalayan kaluhuran jeung kaéndahan, sarta di balik tabirna, ayana jeung nyata ayana tujuh sipat suci dipikaharti dina darajat ‘ilmul yaqîn, malah ‘ainul yaqîn, malah haqqul yaqîn. Sarta ku tajalli tujuh sipat suci éta anu teu aya tungtungna, kalayan hirup, kawasa, uninga, ngadangu, ningali, kersa, sarta ngadawuh, ku kasaksian sakabéh karya ciptaan, ayana Gusti Wâjibul Wujûd anu kagungan sipat-sipat éta, Gusti Wâhid Ahad anu kagungan nami-nami éta, sarta Gusti Fard Shamad anu ngalaksanakeun lampah, dipikanyaho kalayan pasti, écés, mutlak, sarta ‘ilmul yaqîn, kawas katémbong ku panon iman dina haté, ku cara anu leuwih écés sarta leuwih caang batan panonpoé. Sabab hiji kitab anu éndah tur ngandung harti sarta hiji imah anu tartib, kalayan écés merlukeun lampah nulis jeung nyieun. Lampah nulis kalayan éndah sarta nyieun kalayan tartib ogé kalayan écés merlukeun ngaran panulis jeung tukang kai. Gelar panulis jeung tukang kai kalayan écés merlukeun seni jeung sipat nulis sarta ngawangun ku kai. Seni jeung sipat éta tangtu kalayan écés merlukeun hiji pribadi anu miboga sipat éta, anu nyieun, anu disebut ku ngaran éta, sarta anu ngalaksanakeun lampah. Sakumaha mustahil aya lampah tanpa anu ngalaksanakeunana sarta ngaran tanpa anu disebut ku éta ngaran, kitu deui mustahil aya sipat tanpa anu miboga sipat éta, sarta seni tanpa ahli anu nyiptakeunana. Kitu, dumasar kana hakékat jeung aturan ieu, jagat raya katut sakabéh anu aya di jerona mangrupa kitab jeung serat anu teu aya watesna sarta ngandung harti, gedong jeung karaton anu teu aya tungtungna, anu ditulis ku kalam takdir jeung dijieun ku palu kakawasaan. Unggal-unggalna tina rébuan sudut, sarta babarengan tina sudut-sudut anu teu aya watesna, ku lampah Rabbani jeung Rahmani anu teu aya tungtungna; ku tajalli anu teu aya watesna tina sarébu hiji asma Ilahi anu jadi asal éta lampah; sarta ku tajalli anu teu aya tungtungna tina tujuh sipat Subhani anu jadi sumber asma-asma anu éndah éta, méré isyarat anu teu aya watesna jeung kasaksian anu teu aya tungtungna kana Gusti Zat Dzul-Jalâl anu mustahil henteu aya, anu azali tur abadi, sarta anu jadi sumber jeung anu miboga tujuh sipat anu ngawengku sakabéhna tur suci éta; ogé kana katunggalan-Na. Sakumaha kitu, sakabéh rupa anu hadé, kaéndahan, ajén, jeung kasampurnaan anu aya dina sagala anu aya éta ogé kalayan écés nyaksian kaéndahan jeung kasampurnaan suci anu pantes sarta luyu pikeun lampah Rabbani, asma Ilahi, sipat Shamadani, jeung syuunat Subhani; sarta sakabéhna babarengan nyaksian kaéndahan jeung kasampurnaan suci Gusti Zat Nu Maha Suci. Kitu, hakékat rububiyah anu némbongan dina hakékat kagiatan némbongkeun jeung ngenalkeun dirina ku syuunat sarta pangaturan saperti nyiptakeun, ngayakeun, ngadamel kalayan seni, jeung ngayakeun anu anyar ku élmu jeung hikmah; netepkeun ukuran, méré wangun, ngatur, jeung ngagerakkeun ku tartib sarta kasaimbangan; mindahkeun, ngarobah, nurunkeun, jeung nyampurnakeun kalayan dihaja sarta ku kersa; sarta maparin tuangeun, ni'mat, kamulyaan, jeung ihsan ku kanyaah sarta rohmat. Hakékat écésna kailahian, anu karasa tur aya kalayan écés dina hakékat némbongan rububiyah, ogé ngenalkeun jeung ngawartosan dirina ku tajalli asmaul husna anu pinuh ku rohmat sarta sipat béréhan, jeung ku tajalli anu agung tur éndah tina tujuh sipat tsabuti, nyaéta Kahirupan, Élmu, Kakawasaan, Kersa, Ngadangu, Ningali, jeung Kalam. Enya, sakumaha sipat kalam ngenalkeun Gusti Zat Nu Maha Suci ku wahyu jeung ilham, kitu deui sipat kakawasaan ngawartosan Gusti Zat Nu Maha Suci éta ku karya seni-Na, anu kawas kecap-kecap anu ngawujud. Éta némbongkeun sakuliah jagat raya minangka Al-Furqan anu jasmani, sarta ngajelaskeun sipat jeung ngenalkeun Gusti Qadîr Dzul-Jalâl. Sipat élmu ogé ngawartosan hiji-hijina Gusti Zat Nu Maha Suci, anu miboga sipat éta, saloba sakabéh karya ciptaan anu pinuh ku hikmah, tartib, sarta saimbang, sarta saloba sakabéh mahluk anu diatur, dirarancang, dipapaésan, jeung dibédakeun ku élmu. Ari sipat kahirupan, sakabéh karya anu ngawartosan kakawasaan, sakabéh wangun jeung kaayaan anu tartib, pinuh ku hikmah, saimbang, sarta dipapaésan anu ngawartosan ayana élmu, jeung sakabéh dalil anu ngawartosan sipat séjén, babarengan jeung dalil sipat kahirupan, nuduhkeun nyata ayana sipat kahirupan. Sakumaha kitu, kahirupan ogé, ku sakabéh dalil éta, ngawartosan Gusti Zat Hayy Qayyûm, bari ngajadikeun sakabéh mahluk hirup anu jadi eunteungna minangka saksi. Sarta kahirupan ngarobah sakuliah jagat raya jadi hiji eunteung pangagungna, anu terus robah jeung dibarukeun, sarta diwangun ku eunteung anu teu aya watesna, pikeun unggal waktu némbongkeun tajalli jeung ukiran anu anyar sarta béda-béda. Ku babandingan ieu, sipat ningali, ngadangu, kersa milih, sarta ngadawuh, masing-masing ogé ngawartosan jeung ngenalkeun Gusti Zat Nu Maha Suci sakumaha hiji jagat raya. Sarta sakumaha sipat-sipat éta nuduhkeun ayana Gusti Zat Dzul-Jalâl, kitu ogé kalayan écés nuduhkeun ayana jeung nyata ayana kahirupan, sarta yén Zat éta kagungan kahirupan jeung hirup. Sabab uninga mangrupa tanda kahirupan, ngadangu mangrupa tanda hirup, ningali husus pikeun anu hirup, kersa ngan bisa aya kalayan kahirupan, kamampuh anu dumasar kana pilihan aya dina anu hirup, sarta ngadawuh mangrupa lampah anu hirup anu uninga. Tina titik-titik ieu dipikaharti yén sipat kahirupan miboga dalil jeung bukti anu ngawartosan ayana dirina sarta ayana Gusti anu kagungan sipat éta, anu tujuh kali saloba jagat raya. Éta geus jadi dasar jeung sumber sakabéh sipat sarta asal jeung sarana Ism-i A'zam. Ku sabab Risale-i Nur geus ngabuktikeun ieu hakékat kahiji ku dalil anu kuat sarta ngajelaskeun dina hiji tingkat, pikeun ayeuna urang nyukupan ku ieu tétés anu geus disebutkeun tina éta sagara. Hakékat Kadua: Dawuh Ilahi anu datang tina sipat kalam. Ku rusiah ayat ﻟَﻮْ ﻛَﺎﻥَ ﺍﻟْﺒَﺤْﺮُ ﻣِﺪَﺍﺩًﺍ ﻟِﻜَﻠِﻤَﺎﺕِ ﺭَﺑّ۪ﻰ: Kalam Ilahi teu aya tungtungna. Tanda anu pangécésna anu ngawartosan ayana hiji pribadi nyaéta nyarita. Jadi, ieu hakékat nyaksian ayana jeung katunggalan Gusti anu ngadawuh ti azali, kalayan teu aya tungtungna. Dua kasaksian kuat tina hakékat ieu datang tina sisi wahyu jeung ilham, anu dijelaskeun dina undakan kaopat belas jeung kalima belas ieu risalah; hiji kasaksian anu lega ogé tina sisi kitab-kitab suci ti langit, anu diisyaratkeun dina undakan kasapuluhna; sarta hiji deui kasaksian anu kacida caangna sarta ngawengku loba hal tina sisi Al-Qur'an Mu‘jizul Bayân, dina undakan katujuh belasna. Ku kituna urang masrahkeun katerangan jeung kasaksian ieu hakékat ka éta undakan-undakan. Cahaya jeung rusiah ayat anu agung ﺷَﻬِﺪَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻧَّﻪُ لَٓا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ ﻭَﺍﻟْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔُ ﻭَ ﺍُﻭﻟُﻮﺍ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﻗَٓﺎﺋِﻤًﺎ ﺑِﺎﻟْﻘِﺴْﻂِ لَٓا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺰ۪ﻳﺰُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ, anu ngumumkeun ieu hakékat kalayan mujijat sarta ngébréhkeun kasaksianana babarengan jeung kasaksian hakékat-hakékat séjén, geus cukup sarta nyumponan pikeun musafir urang ieu nepi ka musafir henteu tiasa maju deui. Kitu, minangka isyarat kana harti ringkes pangajaran anu ditampi ku musafir ieu tina ieu maqam suci, dina undakan kasalapan belas Tingkat Kahiji disebutkeun لَا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺍﻟْﻮَﺍﺣِﺪُ الْاَحَدُ ﻟَﻪُ الْاَسْمَاءُ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨٰﻰ ﻭَ ﻟَﻪُ ﺍﻟﺼِّﻔَﺎﺕُ ﺍﻟْﻌُﻠْﻴَﺎ ﻭَ ﻟَﻪُ ﺍﻟْﻤَﺜَﻞُ الْاَعْلٰى ﺍَﻟَّﺬ۪ﻯ ﺩَﻝَّ ﻋَﻠٰﻰ ﻭُﺟُﻮﺏِ ﻭُﺟُﻮﺩِﻩ۪ ﻓ۪ﻰ ﻭَﺣْﺪَﺗِﻪ۪ ﺍَﻟﺬَّﺍﺕُ ﺍﻟْﻮَﺍﺟِﺐُ ﺍﻟْﻮُﺟُﻮﺩِ ﺑِﺎِﺟْﻤَﺎﻉِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺻِﻔَﺎﺗِﻪِ ﺍﻟْﻘُﺪْﺳِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﺤ۪ﻴﻄَﺔِ ﻭَ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺍَﺳْﻤَﺎﺋِﻪِ ﺍﻟْﺤُﺴْﻨٰﻰ ﺍَﻟْﻤُﺘَﺠَﻠِّﻴَّﺔِ ﺑِﺎِﺗِّﻔَﺎﻕِ ﺟَﻤ۪ﻴﻊِ ﺷُﺆُﻧَﺎﺗِﻪ۪ ﻭَ ﺍَﻓْﻌَﺎﻟِﻪِ ﺍﻟْﻤُﺘَﺼَﺮِّﻓَﺔِ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺗَﺒَﺎﺭُﺯِ الْاُلُوهِيَّةِ ﻓ۪ﻰ ﺗَﻈَﺎﻫُﺮِ ﺍﻟﺮُّﺑُﻮﺑِﻴَّﺔِ ﻓ۪ﻰ ﺩَﻭَﺍﻡِ ﺍﻟْﻔَﻌَّﺎﻟِﻴَّﺔِ ﺍﻟْﻤُﺴْﺘَﻮْﻟِﻴَﺔِ ﺑِﻔِﻌْﻞِ الْا۪يجَادِ ﻭَ ﺍﻟْﺨَﻠْﻖِ ﻭَ ﺍﻟﺼُّﻨْﻊِ ﻭَ الْاِبْدَاعِ ﺑِﺎِﺭَﺍﺩَﺓٍ ﻭَ ﻗُﺪْﺭَﺓٍ ﻭَ ﺑِﻔِﻌْﻞِ ﺍﻟﺘَّﻘْﺪ۪ﻳﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺼْﻮ۪ﻳﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﺑ۪ﻴﺮِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﺪْﻭ۪ﻳﺮِ ﺑِﺎِﺧْﺘِﻴَﺎﺭٍ ﻭَ ﺣِﻜْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺑِﻔِﻌْﻞِ ﺍﻟﺘَّﺼْﺮ۪ﻳﻒِ ﻭَ ﺍﻟﺘَّﻨْﻈ۪ﻴﻢِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﺤَﺎﻓَﻈَﺔِ ﻭَ الْاِدَارَةِ ﻭَ الْاِعَاشَةِ ﺑِﻘَﺼْﺪٍ ﻭَ ﺭَﺣْﻤَﺔٍ ﻭَ ﺑِﻜَﻤَﺎﻝِ الْاِنْتِظَامِ ﻭَ ﺍﻟْﻤُﻮَﺍﺯَﻧَﺔِ ﻭَ ﺑِﺸَﻬَﺎﺩَﺓِ ﻋَﻈَﻤَﺔِ ﺍِﺣَﺎﻃَﺔِ ﺣَﻘ۪ﻴﻘَﺔِ ﺍَﺳْﺮَﺍﺭِ - ﺷَﻬِﺪَ ﺍﻟﻠّٰﻪُ ﺍَﻧَّﻪُ لَٓا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ ﻭَ ﺍﻟْﻤَﻠٰٓﺌِﻜَﺔُ ﻭَ ﺍُﻭﻟُﻮﺍ ﺍﻟْﻌِﻠْﻢِ ﻗَٓﺎﺋِﻤًﺎ ﺑِﺎﻟْﻘِﺴْﻂِ لَٓا ﺍِﻟٰﻪَ اِلَّا ﻫُﻮَ ﺍﻟْﻌَﺰ۪ﻳﺰُ ﺍﻟْﺤَﻜ۪ﻴﻢُ.